Ngày 16/10/1846, một khoảnh khắc làm thay đổi lịch sử y học đã diễn ra tại phòng mổ của bệnh viện đa khoa Massachusetts, Boston. Trước sự chứng kiến của mọi người, ca phẫu thuật đầu tiên sử dụng thuốc mê đã diễn ra thành công.
Trước đó, phẫu thuật là một trải nghiệm rất kinh khủng và người ta khi đó chỉ xem phẫu thuật như một cách điều trị mạo hiểm và chỉ lựa chọn khi không còn giải pháp nào khác. Bởi vì trong quá trình phẫu thuật, bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo không được giảm đau, bị giữ chặt trong khi các bác sĩ thực hiện mổ sống. Vì thế mỗi ca phẫu thuật đều là một cuộc đua với thời gian và với cả sức chịu đựng của con người. Bệnh nhân đã phải trải qua nỗi đau đớn không thể tả, đến mức nhiều người đã không chịu nổi cho đến khi ca mổ kết thúc.
Phải đến buổi sáng ngày 16/10/1846, khi một nha sĩ trẻ William T.G. Morton mang đến bệnh viện Đa khoa Massachusetts một ống hít bằng thuỷ tinh có chứa chất mà ông gọi là “Letheon”, thực chất là ether sunfuric (ether lưu huỳnh).
Trước đó, phẫu thuật là một trải nghiệm rất kinh khủng và người ta khi đó chỉ xem phẫu thuật như một cách điều trị mạo hiểm và chỉ lựa chọn khi không còn giải pháp nào khác. Bởi vì trong quá trình phẫu thuật, bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo không được giảm đau, bị giữ chặt trong khi các bác sĩ thực hiện mổ sống. Vì thế mỗi ca phẫu thuật đều là một cuộc đua với thời gian và với cả sức chịu đựng của con người. Bệnh nhân đã phải trải qua nỗi đau đớn không thể tả, đến mức nhiều người đã không chịu nổi cho đến khi ca mổ kết thúc.
Phải đến buổi sáng ngày 16/10/1846, khi một nha sĩ trẻ William T.G. Morton mang đến bệnh viện Đa khoa Massachusetts một ống hít bằng thuỷ tinh có chứa chất mà ông gọi là “Letheon”, thực chất là ether sunfuric (ether lưu huỳnh).
Morton đặt tên cho thứ thuốc mê đó là Letheon, theo tên sông Lethe trong Thần thoại Hy Lạp. Trong thần thoại, người nào uống nước từ dòng sông Lethe sẽ có thể xoá đi những ký ức đau buồn.
Trước sự chứng kiến của các bác sĩ và khách mời đầy hoài nghi, bệnh nhân đã được gây mê và tiến hành ca phẫu thuật loại bỏ khối u ở cổ. Morton đã cho Abbott hít ether và chẳng bao lâu sau, bệnh nhân rơi vào trạng thái yên lặng, bất động.
Ca mổ bắt đầu, căn phòng im phăng phắc, không có tiếng la hét, giãy giụa của bệnh nhân, bác sĩ phẫu thuật trưởng John Collins Warrens chỉ tập trung vào công việc. Đây là một điều chưa từng thấy trước đó.
Khi ca mổ kết thúc, Abbott tỉnh lại và cho biết rằng anh ta không hề cảm thấy đau đớn. Chỉ có cảm giác như có ai đó cạo nhẹ trên cổ mình. Trước sự ngạc nhiên của mọi người, bác sĩ Warrens quay lại phía khán đài và nói câu tuyên bố đi vào lịch sử:
“Gentlemen, this is no humbug” (Thưa quý vị, đây không phải trò lừa bịp)
Quảng cáo
Tin tức về buổi trình diễn nhanh chóng lan rộng. Từ đó, gây mê bằng ether được sử dụng rộng rãi trong phẫu thuật, nha khoa và cả sản khoa, giảm đi sự đau đớn cho bệnh nhân. Căn phòng diễn ra ca phẫu thuật lịch sử đó được gọi là “Ether Dome” và đã trở thành Di tích Lịch sử Quốc gia.
Nói thêm một chút về các phòng mổ khi xưa. Không giống như ngày nay, phòng mổ ngày trước sẽ được thực hiện trong 1 khán phòng rộng lớn và có nhiều người đến xem. Những người này có thể là sinh viên ngành y đến để trai dồi kiến thức, hoặc đôi khi nhiều ca mổ cũng mở ra cho khán giả tò mò đến xem.
Câu chuyện về William T.G Morton
Morton bắt đầu học nha khoa vào năm 1840. Hai năm sau đó, ông bắt đầu hành nghề ở Hartford, hợp tác cùng một nha sĩ tên là Horace Wells. Vào thời đó, các bác sĩ phẫu thuật được phép cung cấp cho bệnh nhân 1 chút thuốc phiện và rượu để giúp họ có thể chịu đựng được nỗi đau đớn do dao mổ gây ra. Đặc biệt là những ca điều trị răng đều để lại cho bệnh nhân ký ức kinh hoàng.
Quảng cáo
Từ cuối TK 18 đến những năm 1840, các bác sĩ và nhà hoá học đã nhiều lần thử nghiệm nitrous oxide (khí cười), ether, carbon dioxide và các loại hoá chất khác nhưng đều không thành công trong việc giúp bệnh nhân đỡ đau.
Vào khoảng thời gian này, Morton và Wells đã tiến hành thí nghiệm sử dụng khí cười cho một sinh viên tại Trường Y Harvard. Thí nghiệm thất bại thảm hại khi bệnh nhân vẫn kêu đau, khán giả cười nhạo và Wells rời đi trong xấu hổ. Sau vụ việc, Morton và Wells đã kết thúc mới quan hệ hợp tác. Không bỏ cuộc, Morton vẫn tiếp tục tìm kiếm chất gây mê.
Một năm trước đó, vào năm 1844, trong quá trình học tại Trường Y Harvard, Morton đã từng tham dự bài giảng của Giáo sư Charles Jackson, nói về cách mà dung môi hữu cơ ether lưu huỳnh có thể khiến một người mất ý thức và thậm chí là vô cảm.
Nhớ lại điều đó, Morton đã tìm mua những lọ dung dịch này từ một nhà hoá học địa phương, đem về thử nghiệm lên chính bản thân và thú cưng của ông. Nhận thấy được hiệu quả của nó, Morton đã bắt đầu dùng cho các bệnh nhân đến khám răng. Rất nhanh chóng, tin tức phòng khám của Morton chữa răng không đau đã lan truyền rộng rãi khắp Boston. Người dân khắp các thành phố đổ xô đến tìm Morton.
Mặc dù công việc làm ăn của Morton rất phát đạt, nhưng ông lại nghĩ Letheon có thể ứng dụng được nhiều hơn là so với việc nhổ răng. Thế là ông đã đem Letheon đến buổi phẫu thuật của John Collins Warrens (phía trên bài).
Sự thành công của Morton tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts đã giúp Morton từ một nha sĩ được yêu mến trở thành một người hùng của y học thế giới.
Thế nhưng, danh tiếng của Morton chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Sau đó ít lâu, Morton bị chỉ trích dữ dội vì khăng khăng xin cấp bằng sáng chế độc quyền cho Letheon.
Ở Mỹ vào giữa thế kỷ 19, giới y học xem việc kiếm tiền từ một phát minh cứu người là hành động vô đạo đức, thậm chí là tham lam. Họ còn đặc biệt phẫn nộ khi Morton lại muốn xin cấp bằng sáng chế độc quyền cho một loại chất mà ai cũng có thể dễ dàng điều chế.
Các bác sĩ cho rằng nếu Morton chỉ dùng nó trong nha khoa thì sẽ không ai phàn nàn điều gì. Nhưng nếu ông muốn cả giới y học công nhận Letheon, thì ông cần phải tuân thủ những gì mà họ coi là lý tưởng và đạo đức của ngành. Morton kiên quyết phản đối điều đó.
- Bên cạnh đó, vấn đề ai xứng đáng được ghi công cũng gây ra vô số tranh cãi. Horace Wells (đồng nghiệp cũ của Morton) cho rằng chính ông là người đã nghĩ ra việc hít khí vào để loại bỏ đau đớn trong phẫu thuật và Letheon của Morton chỉ là một biến thể khác từ ý tưởng đó.
- Crawford W.Long, một bác sĩ ở Georgia khẳng định ông đã dùng ether và nitrous oxide (khí cười) từ năm 1842, chỉ là chưa kịp công bố mà thôi.
- Ngay cả Charles Jackson, thầy cũ của Morton cũng tuyên bố ông chính là người đã đưa ra ý tưởng và xứng đáng được vinh danh.
Dù vậy, Morton vẫn là người đầu tiên phát triển được bộ dụng cụ hít ether hoàn chỉnh, cho phép bệnh nhân gây mê một cách an toàn trong ca phẫu thuật. Thiết bị này gồm 1 bình thuỷ tinh gắn vào ống gỗ, có thể đóng mở để điều chỉnh lượng ether hít vào. Điều này sẽ giúp kiểm soát được độ sâu của gây mê, tránh việc bệnh nhân bị quá liều như trong nhiều thí nghiệm trước đó. Có thể nói, Morton đã đặt nền móng cho một ngành hoàn toàn mới: gây mê học (anesthesiology).
Tuy nhiên, không phải ai cũng công nhận điều đó. Morton đã dành phần đời còn lại để chống lại những lời buộc tội, tranh chấp và sự ghẻ lạnh của giới y học, cố gắng khôi phục danh dự. Cuối cùng, Morton đã qua đời trong cảnh nghèo túng vào năm 1868. Phải rất lâu về sau, thế giới mới công nhận ông là một trong những người khai sinh ra y học hiện đại.
Theo (1), (2)
