#18. Cách mà dopamine được sản sinh và tác động tới việc thực hiện hành động, thói quen của chúng ta

nemo1810
10/9/2023 3:24Phản hồi: 1
#18. Cách mà dopamine được sản sinh và tác động tới việc thực hiện hành động, thói quen của chúng ta
Dopamine chắc hẳn đã không còn là một khái niệm xa lạ. Rất nhiều bài viết đã đề cập tới dopamine như là một nguyên nhân để giải thích về sự ham muốn của loài người. Để mọi người có thể dễ dàng hình dung về nền tảng sinh học của sự ham muốn cũng như động lực đứng đằng sau các hành động, thói quen của con người, tiếp theo đây chúng ta sẽ đi qua các thí nghiệm đã được hai nhà thần kinh học là James Olds and Peter Milner thực hiện vào năm 1954 trong các nỗ lực tìm hiểu về tiến trình trong hệ thần kinh đằng sau mỗi mong muốn, khao khát của con người.

Trong lượt thí nghiệm thứ nhất, các nhà khoa học đã cấy các điện cực vào bộ não của những con chuột nhằm ngăn chặn bộ não giải phóng dopamine. Việc này đã dẫn tới những con chuột này mất hết ham muốn để làm bất cứ việc gì kể cả ăn uống và chúng đã chết sau vài ngày vì đói.

Trong một lượt thí nghiệm khác các nhà khoa học vẫn ức chế việc giải phóng dopamine của bộ não trong khi thực hiện bơm một lượng nước đường nhỏ vào miệng những con chuột này. Những con chuột đã nhấm nháp lượng nước đường này một cách ngon lành. Như vậy, mặc dù không có dopamine, những chú chuột này vẫn thích đường như trước, chỉ là chúng không chủ động để tìm kiếm và tận hưởng thêm lượng đường này mà thôi. Không có dopamine, nhưng con chuột vẫn tận hưởng được sự thỏa mãn nhưng chúng không có những ham muốn làm động lực để chúng thực hiện các hành động, thói quen.

Trong một lượt thí nghiệm khác, các nhà khoa học đã đảo ngược cách thức, thay vì ức chế dopamine, các nhà khoa học bơm thêm chất dopamine vào hệ thống phần thưởng của não bộ mỗi khi con chuột thực hiện việc chạm mũi vào chiếc hộp. Chỉ trong vòng vài phút đầu tiên, nhưng con chuột đã học được một thói quen mới và chúng thực hiện những hành động này một cách chóng mặt. Chúng dúi mũi vào cái hộp khoảng 800 lần trong một giờ. Đây là một con số cũng khá tương tự với những con nghiện cờ bạc khi mà người đó sẽ thực hiện quay vòng xoay khoảng 600 lần trong một giờ.

Dựa trên các nghiên cứu tương tự, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng dopamine không chỉ liên quan tới sự thỏa mãn mà còn quá trình sản sinh dopamine còn đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình của hệ thần kinh bao gồm việc thúc đẩy, học hỏi và ghi nhớ, trừng phạt và ghét bỏ. Dopamine không chỉ được sản sinh khi con người trải nghiệm sự thỏa mãn, dễ chịu (sự nhận được phần thưởng) mà còn được sản sinh khi bạn dự đoán rằng bạn sẽ nhận được phần thưởng khi thực hiện một hành vi nào đó.


Bất kỳ lúc nào bạn dự đoán việc sẽ được nhận phần thưởng, bộ não sẽ sản sinh thêm dopmaine hơn so với bình thường. Khi dopamine được sản sinh nhiều hơn, động lực hành động sẽ tăng lên so với lúc bình thường. Tuy nhiên nếu phần thưởng không được xuất hiện như kỳ vọng thì lượng dopamine được sản sinh sẽ bị tụt xuống mức thấp. Khi đó bạn cảm thấy sự thất vọng, không thoải mái, đây chính là nguyên nhân của cảm giác bị trừng phạt.

Điều đáng thú vị ở đây là hệ thống phần thưởng được kích hoạt không chỉ khi bạn nhận được phần thưởng mà khi bạn đoán trước được việc nhận phần thưởng. Khi lần đầu tiên bạn thực hiện một hành động một cách vô tình mà không mong chờ bất cứ kết quả thỏa mãn, thoải mái nào thì chỉ khi phần thường xuất hiện dopamine mới được sản sinh. Nhưng sau đó khi bộ não học được rằng việc thực hiện điều gì sẽ mang tới phần thưởng thì ngay trước khi bạn thực thi hành động, dopamine sẽ được sản sinh. Nếu hành vi của bạn không mang lại phần thưởng như mong muốn, đó là một sự thất vọng và lượng dopamine được sản sinh bị tụt giảm đi. Nếu hành vi của bạn mang lại phần thưởng như nó mong chờ thì khi nhân được phần thưởng, lượng lớn dopamine được sản sinh thêm. Bộ não mong muốn cảm giác dễ chịu, nó mong muốn dopamine nên mỗi khi dopamine xuất hiện bộ não sẽ ghi nhớ về việc thực hiện thói quen. Đó là cơ chế hồi đáp của phần thưởng và thói quen và dopamine chính là phần thưởng của bộ não cho mỗi lần thói quen được thực hiện.

image.png


Ngoài ra thì sự sản sinh của lượng dopamine nhiều hay ít cũng bị tác động bởi khoảng thời gian kể từ thời điểm hành vi được diễn ra và phần thưởng xuất hiện. Khoảng thời gian hồi đáp giữa thời điểm hành vi xuất hiện và thời điểm phần thưởng xuất hiện càng ngắn thì lượng dopmaine được sản sinh càng lớn. Nếu khoảng thời gian này càng dài thì lượng dopmaine sẽ càng thấp đi.

Ngoài ra thì như đã trình bày ở các bài trước đây, bộ não thực sự là một bộ máy dò phần thưởng, nó luôn hoạt động liên tục không ngừng nghỉ để tìm kiếm phần thưởng, dấu hiệu của các phần thưởng và thậm chí nhiều lúc chúng ta không thực sự nhận thức về quá trình này. Trong nhiều thí nghiệm của các nhà khoa học, việc cho một người nghiện xem hình ảnh của ma túy trong vài phần nghìn giây cũng làm cho những người này bùng lên cơn nghiện mặc dù họ không thực sự nhận thức được việc họ đã nhìn thấy hình ảnh của ma túy.

Không những thế, những bộ não sử dụng nhiều tế bào thần kinh dành cho việc mong muốn/ham muốn giải thưởng hơn là cho việc tận hưởng nó. Có lẽ đó cũng là lý do giải thích cho việc dự đoán một phần thưởng sẽ thường đem lại cảm giác thích thú mãnh liệt hơn so với việc thực sự đạt được chúng. Chúng ta thường nhận ra rằng thường thì kì nghỉ của chúng ta sẽ không được thích thú như kỳ vọng. Hay khi cảm giác khi bạn được thực sự thăng chức không hề dễ chịu hay thỏa mãn như bạn tưởng tượng rằng bạn sẽ cảm thấy khi được thăng chức.

Như đã tìm hiểu ở trên, con người sẽ có xu hướng thực hiện lại những hành động mà theo sau đó là sự thỏa mãn (phần thưởng) và tránh những hành động mà theo sau đó là sự thất vọng (trừng phạt). Do vậy, để tăng khả năng một hành vi hay thói quen được thực hiện, chúng ta cần phải lập trình lại để bộ não nghĩ khi nghĩ tới những thói quen tốt sẽ nghĩ tới một phần thưởng và bạn sẽ có một cơ chế tự nhiên để thúc đẩy phần công việc còn lại, thúc đẩy bạn thực hiện hành vi, thói quen mà bạn thấy là cần thiết. Đối với một thói quen xấu, bạn cần lập trình lại suy nghĩ để khi nghĩ tới nó, bạn sẽ cảm thấy nó trở nên ít thú vị hơn, nhàm chán hơn hay thậm chí mang lại cảm giác thất vọng.
1 bình luận
Chia sẻ

Xu hướng

Xu hướng

Bài mới









  • Chịu trách nhiệm nội dung: Trần Mạnh Hiệp
  • © 2024 Công ty Cổ phần MXH Tinh Tế
  • Địa chỉ: Số 70 Bà Huyện Thanh Quan, P. Võ Thị Sáu, Quận 3, TPHCM
  • Số điện thoại: 02822460095
  • MST: 0313255119
  • Giấy phép thiết lập MXH số 11/GP-BTTTT, Ký ngày: 08/01/2019