Nếu nhìn lại lịch sử chinh phục không gian, có vài mốc mà gần như ai cũng phải nhắc đến: 1957 với Sputnik mở ra kỷ nguyên vệ tinh; 1961 với Yuri Gagarin – người đầu tiên bay vào quỹ đạo Trái Đất; và 1969 với Apollo 11 – lần đầu con người đặt chân lên Mặt Trăng. Đó là những năm mà lịch sử rẽ sang một nhánh khác, và sau thời Apollo, hiếm có năm nào khiến người ta có cảm giác “cả bầu trời đang chuyển động” như vậy. 2026 có khả năng là một trong những năm hiếm hoi đó: vừa săn dấu hiệu sự sống trên các hành tinh xa xôi, vừa đưa thêm quốc gia mới vào “câu lạc bộ có người bay vào vũ trụ”, vừa chuẩn bị cho kỷ nguyên trạm vũ trụ tư nhân và quay lại Mặt Trăng một cách nghiêm túc. Sáu sứ mệnh dưới đây, cùng với vài cái tên “phụ nhưng không hề nhỏ”, khiến 2026 trở thành một trong những năm đáng nhớ nhất kể từ sau thời Apollo.
![[IMG]](https://photo2.tinhte.vn/data/attachment-files/2026/01/8933524_pandora.jpeg)
Pandora với sứ mạng tìm kiếm sự sống ngoài trái đất
Pandora được sinh ra để giúp trả lời câu hỏi này theo cách thực nghiệm hơn: một con tàu nhỏ, rẻ với chi phí khoảng 20 triệu đô, nặng khoảng hơn 324 kg cùng thời gian vận hành khoảng 1 năm nhưng tập trung vào việc phân tích quang phổ ánh sáng đi xuyên qua khí quyển ngoại hành tinh trong các lần transit. Khi khí quyển chứa nước, methane, carbon dioxide hay những phân tử quen thuộc khác, chúng để lại vết trong quang phổ; phát hiện những dấu hiệu này không chứng minh chắc chắn có sự sống, nhưng cho biết đó là những thế giới có nền tảng hóa học đáng để các kính lớn hơn tiếp tục điều tra sâu hơn câu hỏi “chúng ta có cô đơn hay không”.
Sứ mạng tìm kiếm hành tinh Pandora - 5 Tháng 1, 2026
Trong nhiều thập kỷ, con người quen với ý nghĩ hệ Mặt Trời là “tất cả”, cho đến khi các ngoại hành tinh đầu tiên được phát hiện năm 1992 và con số nay đã vượt mốc 6.000, đủ để hình dung gần như mỗi ngôi sao đều có “hệ Mặt Trời riêng” của nó. Và câu hỏi “ở đâu đó ngoài kia có sự sống hay không” không còn là chuyện mơ hồ nữa.Pandora với sứ mạng tìm kiếm sự sống ngoài trái đất
Pandora được sinh ra để giúp trả lời câu hỏi này theo cách thực nghiệm hơn: một con tàu nhỏ, rẻ với chi phí khoảng 20 triệu đô, nặng khoảng hơn 324 kg cùng thời gian vận hành khoảng 1 năm nhưng tập trung vào việc phân tích quang phổ ánh sáng đi xuyên qua khí quyển ngoại hành tinh trong các lần transit. Khi khí quyển chứa nước, methane, carbon dioxide hay những phân tử quen thuộc khác, chúng để lại vết trong quang phổ; phát hiện những dấu hiệu này không chứng minh chắc chắn có sự sống, nhưng cho biết đó là những thế giới có nền tảng hóa học đáng để các kính lớn hơn tiếp tục điều tra sâu hơn câu hỏi “chúng ta có cô đơn hay không”.
Pandora hiện được lên lịch phóng vào ngày 5/1/2026 trên một tên lửa SpaceX Falcon 9, tại Vandenberg Space Force Base ở California, với bệ phóng Space Launch Complex 4E, nơi SpaceX thường dùng cho các nhiệm vụ quỹ đạo cực và quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời.
Chương trình Gaganyaan-1 - Tháng 1, 2026
Trong suốt mấy thập kỷ đầu của cuộc đua không gian, hai cái tên cạnh tranh mạnh mẽ nhất là Mỹ và Liên Xô, sau này mới có thêm Trung Quốc. Hiện tại, Ấn Độ là cái tên tiếp theo chuẩn bị bước vào nhóm rất nhỏ những quốc gia có thể tự đưa con người lên quỹ đạo, với chương trình Gaganyaan.
Tàu Gaganyaan-1 của Ấn Độ
Gaganyaan-1, dự kiến phóng đầu 2026, là chuyến thử nghiệm không người lái trên biến thể của tên lửa HLVM3, mang theo robot hình người Vyomitra để đo những gì phi hành gia thật sẽ phải chịu đựng trong khoang, bao gồm rung chấn, gia tốc và môi trường sống. Ít nhất ba chuyến bay kiểu này sẽ diễn ra trước khi Ấn Độ thực hiện chuyến bay có người sớm nhất năm 2027; đội phi hành gia tương lai đã được chọn, sẽ bay khoảng ba ngày trong khoang chật như một chiếc SUV để kiểm tra hệ thống và quy trình.
Điểm khiến Gaganyaan-1 hấp dẫn là việc Ấn Độ, với quy mô dân số và kinh tế hiện nay, chính thức bước vào không gian có người lái, thay đổi cán cân chính trị, công nghệ nhiều thập kỷ tới và mở ra một chuỗi hợp tác, cạnh tranh mới trong lĩnh vực này.
Sứ mạng Artemis II - 5 Tháng 2, 2026
Từ sau Apollo 17 năm 1972, chưa có ai bay xa hơn quỹ đạo thấp quanh Trái Đất. Các sứ mệnh như ISS, tàu con thoi hay các chuyến bay của SpaceX đều chỉ quanh quẩn ở khu vược vài trăm km. Artemis II là sứ mệnh đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ đưa con người quay lại vùng không gian quanh Mặt Trăng.Quảng cáo
Sứ mệnh Artemis II được kì vọng mở đường cho Artemis III
Bốn thành viên phi hành đoàn là Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen sẽ bay trên tàu Orion, đặt trên đỉnh tên lửa SLS, trong hành trình khoảng 10 ngày; điểm nhấn là cú bay vòng phía xa Mặt Trăng, dùng lực hấp dẫn để “quăng” con tàu trở lại Trái Đất theo kiểu sling-shot. Artemis II không hạ cánh hay bay vào quỹ đạo ổn định quanh Mặt Trăng, nhưng quỹ đạo vòng xa của nó sẽ đưa con tàu vượt kỷ lục khoảng 158 dặm sau phía xa Mặt Trăng mà Apollo 13 từng lập, thêm khoảng 4.700 dặm, đủ xa để chụp được Trái Đất và Mặt Trăng chung trong một khung hình.
Ngoài ra, sứ mệnh này cũng sẽ đặt nền móng cho Artemis III, chuyến hạ cánh lên Mặt Trăng mà NASA muốn thực hiện không muộn hơn 2030; nếu Artemis II không thành công, mọi kế hoạch “ở lại lâu dài trên Mặt Trăng” vẫn sẽ chỉ nằm mãi trên giấy.
Sự trở lại của Boeing - Tháng 4, 2026
Năm 2014, NASA ký hai hợp đồng song song để phát triển tàu chở phi hành gia lên ISS: SpaceX nhận ít tiền hơn nhưng sớm biến Crew Dragon thành phương tiện “hạng thường”, trong khi Boeing với Starliner lại trở thành cái tên khiến NASA và công chúng sốt ruột khi liên tục gặp trục trặc.
Boeing cần phải chứng minh niềm tin của NASA cho mình với Starlinẻ
Quảng cáo
Sau nhiều trì hoãn, tháng 6/2024 Starliner mới thực hiện chuyến bay có người đầu tiên, đưa Butch Wilmore và Suni Williams lên ISS trong một nhiệm vụ thử nghiệm dự kiến kéo dài hơn một tuần, nhưng trục trặc động cơ và hệ thống khiến NASA kết luận tàu không đủ an toàn để đưa họ về, buộc hai phi hành gia phải trở về bằng Dragon, còn Starliner ở lại quỹ đạo. Từ đó đến 2026, Boeing và NASA phải rà soát toàn bộ hệ thống, đặc biệt là cụm động cơ, để chuẩn bị cho chuyến bay không người lái tháng 4/2026, chở hàng lên ISS và chứng minh các vấn đề đã được khắc phục.
Hợp đồng ban đầu yêu cầu tối thiểu sáu chuyến bay chở phi hành gia, nhưng sau các trục trặc, con số “chắc chắn” giảm xuống còn bốn, hai chuyến cuối để ngỏ tùy hiệu suất thực tế, trong bối cảnh ISS dự kiến “nghỉ hưu” khoảng 2030. Thành công của chuyến bay này không chỉ là chuyện một con tàu đi, về đúng lịch, mà còn là phép thử xem quyết định đầu tư vào hai phương tiện song song có thực sự hợp lý, hay cuối cùng mọi gánh nặng lại dồn vào Dragon.
Trạm không gian tư nhân Haven-1 - Tháng 5, 2026
Từ trước đến nay, ISS là một cỗ máy khổng lồ, lớn hơn sân bóng, nặng khoảng một triệu pound, được lắp ghép trong quỹ đạo và đã có người ở liên tục hơn 25 năm, là phòng thí nghiệm độc nhất vô nhị cho khoa học, y sinh, vật liệu, công nghệ. Nhưng hiện tại, đã có kế hoạch điều khiển để ISS rơi vào khí quyển, cháy rụi vào cuối thập kỷ này, tạo ra một khoảng trống: nếu không còn ISS, con người sẽ làm gì ở quỹ đạo thấp.
Haven-1 sẽ dần dần thay thế ISS theo phương thức hợp tác nhà nước - tư nhân
Thay vì tự xây một ISS mới, NASA muốn chuyển sang mô hình trạm vũ trụ tư nhân, nơi họ trở thành khách hàng thuê chỗ; chương trình Commercial Low Earth Orbit Development ra đời năm 2021 để kêu gọi doanh nghiệp thiết kế trạm thay thế ISS. Haven-1 của công ty Vast ở California là một giải pháp: một module đơn dành cho bốn người sống và làm việc trong các nhiệm vụ khoảng hai tuần, với khu ngủ riêng, bàn ăn gập, cửa sổ mái vòm nhìn xuống Trái Đất và Internet tốc độ cao, dự kiến có phi hành đoàn cập bến chỉ một tháng sau khi phóng.
Thể tích sống của Haven-1 chỉ khoảng 45 m³, nhỏ hơn ISS hơn tám lần, nên các nhiệm vụ ban đầu chỉ khoảng hai tuần, nhưng đây mới là bước khởi đầu. Vast muốn đến 2030 sẽ ghép thêm nhiều module để tăng dung lượng phòng lab, chỗ ở và cả không gian cho khách hàng tư nhân. Nếu thành công, Haven-1 sẽ đánh dấu bước chuyển từ “trạm vũ trụ quốc gia” sang hạ tầng quỹ đạo do tư nhân xây, nhà nước thuê, biến hình ảnh “trạm khách sạn, phòng thí nghiệm” thành “bình thường mới” trong hệ sinh thái không gian
Tàu tự hành mặt trăng Griffin-1 và FLIP - Tháng 7, 2026
Khi nhắc tới xe tự hành, người ta thường nghĩ tới dàn xe trên sao Hỏa, trong khi Mặt Trăng lại ít được Mỹ ưu ái cho xe tự hành kể từ sau Lunokhod-1 của Liên Xô hơn nửa thế kỷ trước. Trong khi đó, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật đã lần lượt đưa rover của mình lên bề mặt, còn Mỹ tập trung lên sao Hỏa. Griffin-1 và FLIP đánh dấu bước quay lại bề mặt Mặt Trăng của Mỹ với một vai trò mới: hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp tư nhân.
Tàu tự hành Griffin-1 và Flip trên mặt trăng
Griffin-1 là tàu đổ bộ của Astrobotic, FLIP là rover do Astrobotic và Astrolab thiết kế, hướng tới khu vực miệng hố Nobile ở cực nam Mặt Trăng, nơi có thể có băng nước. FLIP có kích thước cỡ một chiếc xe golf, nặng hơn nửa tấn, chở khoảng 50 kg hàng hóa khoa học, có khả năng xoay tại chỗ và dùng hệ thống dẫn đường hồng ngoại để tránh chướng ngại. Ngoài ra, người vận hành chỉ cần đặt mục tiêu, còn việc tìm đường chi tiết giao cho rover.
Đây là bước mở đường cho FLEX, phiên bản lớn hơn với chiều cao 1,8m, chở hơn 1,3 tấn hàng và đủ chỗ cho hai phi hành gia di chuyển trên bề mặt; nếu Artemis đưa người trở lại Mặt Trăng vào cuối thập kỷ này, những “xe bán tải” kiểu FLEX sẽ là công cụ không thể thiếu.
Một số sứ mệnh khác
Ngoài sáu cái tên nổi bật trên, 2026 còn vài sứ mệnh khác cũng đáng được để ý.
Blue Origin của Jeff Bezos dự kiến phóng tàu đổ bộ Blue Moon sớm nhất tháng 1 bằng tên lửa New Glenn, hướng tới cực nam Mặt Trăng. Con tàu có thể mang tới ba tấn hàng và sau này là cả con người; trong bối cảnh NASA từng trao hợp đồng tàu đổ bộ Artemis cho SpaceX nhưng Starship gặp nhiều thử nghiệm thất bại, việc mở cửa cho các đối thủ như Blue Origin và Lockheed Martin khiến một cú hạ cánh thành công của Blue Moon vừa là cú hích cho Blue Origin, vừa là lựa chọn an toàn hơn cho NASA, và là tin không vui cho SpaceX.
Xa hơn nữa, kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman với ngân sách khoảng 4 tỷ đô, có thể được phóng vào cuối 2026 tới một điểm cách Trái Đất khoảng một triệu dặm, nơi tầm nhìn ổn định hơn. Từ đó, Roman sẽ khảo sát cấu trúc Ngân Hà, săn thêm ngoại hành tinh và nghiên cứu sâu hơn về năng lượng tối, được coi là lực “vô hình” đang làm vũ trụ giãn nở nhanh dần mà chúng ta vẫn chưa hiểu bản chất.
Nếu ghép tất cả lại, 2026 không chỉ là một năm “bận rộn” trong lịch làm việc của các cơ quan vũ trụ, mà giống một năm bản lề: trạm vũ trụ tư nhân, hợp tác nhà nước – tư nhân, các cường quốc mới gia nhập sân chơi, và cuộc săn tìm sự sống ngoài Trái Đất, cùng lúc hiện rõ. Đây có thể được xem là thời điểm mà ngành công nghiệp vũ trụ xang một trang hoàn toàn mới.
Nguồn: [1][2][3][4][5][6][7]
