AnandTech: Nạn nhân của thị hiếu đọc tin công nghệ, không khác gì tạp chí giấy ngày trước

Kỳ nghỉ lễ còn một ngày, mới có thời gian ngồi gói ghém những ý nghĩ kể từ thời điểm đọc được thông tin mà tổng biên tập Ryan Smith của kênh Anandtech chia sẻ vài ngày trước. Một trong những trang tin về kỹ thuật bán dẫn và sản phẩm linh kiện máy tính, đã gắn liền với quá khứ hàng chục năm qua của nhiều anh em thế hệ 8x và 9x vừa tuyên bố đóng cửa.

Cách Anandtech dừng hoạt động thực sự cũng khiến nhiều người ngẫm nghĩ. Theo lời của chính tổng biên tập hiện tại của trang tin, Anandtech khởi đầu vào ngày 3/4/1997, với bài đánh giá chi tiết con chip CPU AMD K6. Và chuyến hành trình của trang tin này kết thúc vào ngày 30/8/2024, với nội dung cuối cùng được đăng tải cũng lại là một bài đánh giá chi tiết chip CPU của AMD, Ryzen 9 9900X và 9950X.



Bản thân anh Smith cũng thừa nhận, “khởi đầu và kết thúc thực sự nên thơ, nhưng nó cũng là lời khẳng định cho thực tế rằng chúng tôi đã thực hiện chuyến hành trình 27 năm qua, làm những thứ chúng tôi muốn làm, đó là viết về những con chip xử lý là trung tâm của cả ngành điện toán.”

Có một điều may mắn phần nào. Chủ sở hữu hiện tại của Anandtech, tập đoàn truyền thông Future PLC hứa sẽ nỗ lực hết sức để giữ thư viện nội dung của Anandtech trực tuyến, cho phép mọi người tiếp cận mọi bài viết kể từ năm 1997 cho tới năm 2024. Cùng với đó, diễn đàn của Anandtech vẫn sẽ được tiếp tục vận hành, chỉ đơn giản là mảng sản xuất thông tin, với những bài đánh giá chi tiết sản phẩm, tin tức, và thứ mình yêu mến nhất trên trang web này, đó là đào sâu phân tích kiến trúc bán dẫn của một thế hệ chip xử lý sẽ không còn nữa.

27 năm

Có một thời điểm nào đó trong mấy ngày nghỉ lễ vừa rồi, khi không phải lo ông bà con cái, bất chợt mình nhớ đến con số 27 và giật mình. Ừ thì cũng một phần vì những người nghe nhạc rock hay theo dõi những nghệ sĩ lớn bên nước ngoài chắc hẳn cũng đã có lần nghe tới cái tên đầy ám ảnh, 27 Club, ám chỉ những con người đầy tài năng nhưng rời cõi tạm ở đúng độ tuổi ấy: Jim Morrison, Janis Joplin, Jimi Hendrix, Kurt Cobain, Amy Winehouse,…

Nhưng đối với thế giới thông tin công nghệ, Anandtech không phải cái tên duy nhất phải dừng chuyến hành trình sau 27 năm tồn tại và đem tới cho chúng ta những nội dung chất lượng. Ở Việt Nam cũng có một cái tên như vậy, đó chính là Thế Giới Vi Tính, số tạp chí giấy cuối cùng phát hành vào tháng 2-2019, cũng dừng bước sau 27 năm kể từ khi số đầu tiên được phát hành vào tháng 11/1992. Sau đó, Thế Giới Vi Tính được chuyển giao cho chủ sở hữu mới, và cũng chỉ phát hành tới ấn bản tháng 6/2019 là dừng lại.



Lấy ví dụ Thế Giới Vi Tính, vì mình tin chắc rằng, có rất nhiều anh em vẫn còn sinh hoạt trong diễn đàn Tinh Tế đã trưởng thành cùng những số tạp chí này khi xưa. Ở cái thời điểm máy vi tính vẫn còn là một thứ không phải gia đình nào cũng có thể sở hữu hồi đầu thập niên 1990, những nội dung mà tờ tạp chí này chính là thứ giúp các anh, các bạn cùng thế hệ cập nhật những thông tin mới nhất, những xu hướng mới nhất mà chưa chắc họ đã được tiếp cận. Cũng nhờ chính những thông tin ấy, mà chuyến hành trình đến với công nghệ máy tính của rất nhiều người trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Rồi một phụ bản của Thế Giới Vi Tính, thứ mà đến giờ nhắc lại, có lẽ trong tâm khảm anh em cũng chỉ toàn những kỷ niệm đẹp: Thế Giới Game. Phải khẳng định, những tạp chí game nội địa, được gọi bằng cái tên thân thương khi ấy là “báo game” như Thế Giới Game và Việt Game chính là con đường dẫn rất nhiều anh em đến với công nghệ phần cứng máy tính nói riêng và thiết bị công nghệ nói chung.



Chính cái bộ môn giải trí tương tác ấy, mình tin rằng, là nguyên nhân khiến rất nhiều anh chị em trong số chúng ta thực sự quan tâm và nghiên cứu về công nghệ chip xử lý, công nghệ phần cứng máy tính, máy chơi game, cùng những đồ chơi có liên quan như thiết bị âm thanh hay thiết bị nghe nhìn chẳng hạn. Từ chuyện chỉ đơn giản là thích chơi điện tử, anh em bắt đầu nghiên cứu cấu hình máy tính, rồi thiết bị ngoại vi, dần dần sang cả loa đài rồi điện thoại máy ảnh cũng phải tìm hiểu một tí…

Cái cảm giác khi ấy ngày 25 hàng tháng chạy xuống sạp báo đầu ngõ, ngóng chờ xem Thế Giới Game số tháng này trang bìa sẽ là hình ảnh của trò chơi gì, rồi nội dung ra sao, mua về lật giở từng trang rồi sau đó đọc ngấu nghiến từng bài đánh giá chi tiết các trò chơi mới, mình nghĩ đó không phải là cảm giác của riêng mình, mà là của rất nhiều anh em khác.

Rồi sau đó mới đến đoạn đọc kỹ yêu cầu cấu hình, rồi nhịn ăn sáng cầm tiền ra tiệm mua đĩa về cài, đương nhiên vẫn là cr@ck, mấy tiệm tải torrent về ghi ra đĩa, và bán với giá 7 ngàn một đĩa CD. Game nào nhẹ thì 2, 3 đĩa, game nào nặng thì 7 đĩa, cứ thế nhân lên…

Đào thải

Nhưng Thế Giới Game thực tế còn bị khai tử sớm hơn cả ấn bản chính, Thế Giới Vi Tính. Đó chính là hệ quả của mạng internet. Việc những tạp chí giấy bị đào thải, dần mất đi nguồn thu từ việc quảng cáo hay lượng người đọc giảm dần, dẫn tới việc không còn hợp lý về mặt kinh doanh để tiếp tục vận hành xuất bản, dễ coi đó là “lỗi” của những trang tin điện tử. Nhưng thực tế thì lỗi chẳng của ai cả, chỉ đơn giản là cả thế giới, cả xã hội và cộng đồng chuyển dịch, như cái cách mấy trăm năm qua con người chuyển từ đọc báo qua xem TV, rồi từ xem TV qua xem nội dung trên mạng internet mà thôi.


Trang bìa tạp chí Thế Giới Game số cuối cùng, tháng 2/2013

Cái đầu tiên và quan trọng nhất, đó là lợi thế của mạng internet. Gõ vài câu, ấn nút đăng tải là xong, không phải chế bản hay đem nội dung ra nhà in biên tập rồi làm bản khắc trước khi in hàng nghìn, hàng vạn tờ báo rồi đem ra sạp để bán cho mọi người. Ở cái thời kỳ được gọi là kỷ nguyên thông tin, mọi thứ đều được cập nhật theo từng giây, chứ không phải sáng một tờ, tối một tờ như báo giấy, tạp chí thì thậm chí nửa tháng hay cả tháng mới ra một số, gọi là nguyệt san.

Đó là xu hướng của toàn thế giới chứ chẳng riêng gì ở Việt Nam chúng ta. Quãng cuối thập niên 1990, đầu thập niên 2000, thời điểm bong bóng dotcom bùng nổ, các trang tin game cũng được dịp xuất hiện. Đầu tiên là quãng thời điểm năm 1995 trở đi, với Game Zero hay IGN. Chính từ cái thời điểm ấy, mọi người đã bắt đầu được làm quen với việc sáng mở máy tính kết nối internet là được đọc những thông tin mới nhất về ngành game nói riêng và công nghệ nói chung.

Thậm chí mảng thông tin công nghệ và máy tính còn xuất hiện sớm hơn. Năm 1991 đã có ZDNet, rồi năm 1994 là trang web của kênh này online, nó là một cái tên vẫn còn tồn tại cho tới tận ngày hôm nay. Nhưng có một điều rõ ràng, để tồn tại được hơn 3 thập kỷ như ZDNet, nó cũng đã phải trải qua rất nhiều những thay đổi về mặt chiến lược vận hành. Từ chỗ là một cổng chia sẻ thông tin phục vụ cho những người dùng dịch vụ trực tuyến CompuServe, giò lên ZDNet chẳng thiếu mấy dòng tiêu đề như kiểu “chiếc TV này là thứ tôi nghĩ tốt nhất năm nay”, nói cách khác là clickbait hút view.



Nhưng đấy lại là câu chuyện của phần 3 trong bài viết này. Trước mắt hãy tạm dừng ở quan điểm internet đã giết chết báo và tạp chí giấy nói chung, và tạp chí game và công nghệ nói riêng ra sao.

Cá nhân mình cho rằng, tạm bỏ qua những nội dung giải trí tổng hợp, những thứ không mấy khi phù hợp đưa lên báo giấy và tạp chí ấn bản, chẳng hạn như việc theo dõi tin bên lề của người nổi tiếng, thì mảng thông tin bị ảnh hưởng nhiều nhất của xu hướng internet phát triển chính là thông tin công nghệ nói chung và tin tức thiết bị linh kiện máy tính nói riêng.



Khi đường truyền internet đủ mạnh, các trang tin cũng tìm ra được cách thương mại hoá để vận hành một bộ máy cập nhật thông tin 24/7 một cách liên tục, thì nhu cầu đọc tạp chí giấy ấn bản hàng tháng hoặc 2 tuần một lần không còn nữa. Hàng ngày mở máy tính, rồi sau đó là điện thoại lên, thông tin cập nhật từng giây từng phút. Thậm chí với RSS, những thông tin mới cón được gửi về thiết bị công nghệ rất nhanh, người dùng chẳng cần phải mò mẫm các trang web để chọn lọc và đọc thông tin mới nhất.

Đó là xu hướng của nhiều năm về trước. Đáng lẽ ra trong điều kiện lý tưởng, Anandtech vẫn phải sống khoẻ nhờ nguồn thu quảng cáo. Nhưng rõ ràng đó không phải những gì đã diễn ra.

Cũng là trực tuyến, nhưng sao Anandtech dừng bước?

Để kể một ví dụ chứng minh Anandtech đã vận hành theo đúng với mục đích ban đầu, trong suốt gần 3 thập kỷ tồn tại của trang tin công nghệ này, mình đã không dưới 10 lần ngồi đọc những bài phân tích kỹ thuật kiến trúc chip bán dẫn trên trang web này, gần như không hiểu gì cả, phải Google từng khái niệm, từng thông tin và từng từ khoá một để thực sự hiểu rõ nội dung bài viết, rồi sau đó tóm tắt tổng hợp lại theo cách dễ hiểu nhất để gửi tới anh em.

Đó chính là đặc sản của Anandtech, hay có lẽ đúng hơn là của tiến sĩ Ian Cutress, một trong những cái tên được nể trọng nhất trong ngành thông tin công nghệ ở thời điểm hiện tại. Lấy ví dụ đó để mô tả việc, đôi khi, một người đến với Anandtech không đơn giản vì họ cần thông tin, mà họ cần thông tin rất sâu và chi tiết để hiểu tường tận cách những transistor nhỏ xíu trên một die chip bán dẫn nhỏ bằng móng tay vận hành ra sao. Đó không phải thứ tất cả mọi người đều cần tới.

Tổng biên tập Ryan Smith mô tả thực trạng đó như thế này: “Thị trường báo chí công nghệ dạng viết không giống như xưa, và chắc chắn sẽ không thể trở về thời điểm hoàng kim. Vẫn còn nhiều thứ mà tôi muốn làm được với AnandTech, nhưng sau 21.500 bài viết, có lẽ đó là khởi đầu tốt.”



Quan điểm này được nhà sáng lập kiêm tổng biên tập ArsTechnica, Ken Fisher đồng tình:

"Thị trường báo chí công nghệ đã thay đổi. Giờ công nghệ là thứ cực kỳ phổ biến, là một phần của xu hướng chung, chứ không phải những món đồ chơi kỳ lạ như hồi cuối thập niên 1990. Các tập đoàn công nghệ quảng cáo trực tuyến giờ sẵn sàng quảng cáo sản phẩm và dịch vụ của họ trên mọi nền tảng trang web, bất kể nội dung, chứ không chỉ bó buộc ở phạm vi những trang tin công nghệ trước kia nữa.

Thêm nữa, dù lý do là gì, Google cũng không tạo ra được luồng traffic truy cập trang web ổn như xưa. Điều này đúng hơn hẳn khi áp dụng với những nội dung khuyến nghị mua sản phẩm công nghệ, như đánh giá chi tiết, tổng hợp và giải thích công nghệ. Đó chính là thứ AnandTech đã làm xuất sắc trong ngần ấy năm qua.

Xu hướng độc giả cũng đã thay đổi. Những bài giải thích với nội dung sâu, hay những bài đánh giá chi tiết, nội dung dài rất tốn kém để thực hiện, nhưng tập khách hàng theo dõi những nội dung ấy càng lúc càng giảm đi vì lười đọc. Rồi những công cụ mới như Google AI Overviews thậm chí còn tinh giản những nội dung ấy thành những đoạn tóm tắt cực ngắn, dễ tổng hợp, hữu ích trong mắt người dùng, nhưng lại chặn đứng nguồn sống của các đơn vị sản xuất nội dung."

Có lẽ, việc quyết tâm chỉ làm những nội dung chất lượng, không clickbait, không chạy theo xu hướng phục vụ nhu cầu đọc nhanh và những nội dung thao túng cảm xúc độc giả đã góp phần tạo ra hồi kết của AnandTech.

Một trong những nền tảng cho ngành tech review

Nhưng có một điều cần phải đồng ý với nhau. Dù bài viết trên Anandtech có dài, có phức tạp, có rối rắm và khó hiểu, thì đó vẫn cứ là nền tảng cho những người sáng tạo nội dung, xét riêng tới mảng linh kiện PC. Trong nhiều năm qua, họ đã dần chuyển dịch từ văn viết sang văn nói, từ những đoạn văn mỏi mắt sang những nội dung hình ảnh hấp dẫn cuốn hút, đăng tải trên YouTube, và giờ là TikTok.

Lợi thế của những kênh review linh kiện PC nổi tiếng hiện nay như Games Nexus hay JayzTwoCent là những biểu đồ đầy chi tiết so sánh trực tiếp hiệu năng của từng sản phẩm, từng thế hệ sản phẩm chip xử lý một cách vô cùng trực quan, để anh em hiểu rõ bỏ ngần này tiền để mua một món linh kiện, đổi lại anh em sẽ được gì, so sánh với những sản phẩm khác ra sao. Cách so sánh và những biểu đồ như vậy chính xác là thứ đã được những trang web ra mắt hơn 20 năm về trước khơi mào, trong đó có AnandTech hay Guru 3D, online vào năm 1998, chỉ 1 năm sau AnandTech.


Ian Cutress, Anand Lal Shimpi và Joshua Ho tại MWC 2014.


Chỉ vài ngày trước khi AnandTech công bố dừng hoạt động mảng sản xuất nội dung, Gannett công bố việc đóng cửa Reviewed, một trang web công nghệ khác, cũng thành lập và trực tuyến kể từ năm 1997. Năm ngoái, DPReview, một trang web đánh giá thiết bị nhiếp ảnh lâu đời, thành lập năm 1998 cũng suýt đóng cửa, nhưng may mắn là Amazon đã kịp tìm ra chủ mới cho kênh thông tin này.

Và cũng giống như rất nhiều trang web, cổng thông tin, hay kênh nội dung trên YouTube và TikTok khác, khởi nguồn của AnandTech cũng bắt đầu từ một con người muốn tìm hiểu kiến thức, sau đó chia sẻ cho tất cả mọi người. Thời điểm AnandTech chính thức ra mắt vào năm 1997, nhà sáng lập Anand Lal Shimpi cũng mới chỉ là một cậu bé 14 tuổi, theo lời của chính anh kể lại là “một cậu bé có rất ít kiến thức thực sự.”


Anand Shimpi năm 1998

Nhưng rồi tới tháng 12/1999, AnandTech đã phát triển tới mức kênh CNN Money đã mô tả trang web này là “một kênh đánh giá máy tính siêu hot”.

Dù được biết đến với vị thế của một trang web đánh giá linh kiện máy tính cá nhân, AnandTech cũng có được tiếng tăm nhờ những bài viết phân tích chi tiết kiến trúc chip xử lý tập lệnh ARM ở đầu kỷ nguyên smartphone quãng 2006 - 2007. Chính trang web này là một trong số những đơn vị hiếm hoi có những thông tin kỹ thuật chi tiết về những con chip xử lý Apple tự phát triển khi ấy, từ A4, A5, A6 rồi cả con chip 64-bit A7 nữa. Tới năm 2014, Shimpi rời khỏi AnandTech, để nhận vị trí làm việc mới tại chính Apple.