Trên vùng thảo nguyên rộng lớn ở phía đông bắc Kazakshtan có một khu vực khô cằn rộng gần 19 ngàn cây số vuông gọi là Semipalatinsk, bãi thử hạt nhân một thời của Liên Xô. Bãi thử này còn mang tên là "The Polygon” do địa bàn của nó có hình tựa như một đa giác.
Semipalatinsk là một vùng rất hoang vắng chỉ có dăm ba ngôi làng nằm rải rác, với thành phố lớn nhất gần đó là Semey cũng nằm cách đó 150 km. Chính nhờ sự hoang vu này mà năm 1947 nó đã được chọn làm bãi thử vũ khí và quả bom hạt nhân đầu tiên của Liên Xô có sức công phá 22 kiloton đã được thử ở đây vào năm 1949.
Trong 40 năm tiếp theo đã có 456 vụ thử hạt nhân được thực hiện, bao gồm 340 vụ dưới lòng đất và 116 vụ trên bề mặt. Còn nếu tính đầy đủ thì con số sẽ lên tới 466 vụ. Tới năm 1991 thì nơi đây mới đóng cửa. Do các vụ thử không được cảnh báo, nên khi dân số quanh đó tăng lên theo thời gian thì họ đã hứng chịu nhiều hệ lụy từ phơi nhiễm phóng xạ.
Semipalatinsk lớn tới mức nó còn được xây cả một “thành phố” riêng để điều hành mọi hoạt động. Đó là thành phố Kurchatov nằm ở góc đông bắc bãi thử, bên bờ nam sông Irtysh. Tại đó có các khu phức hợp nhà ở dành cho các nhà khoa học, kỹ sư và quân nhân tham gia thử nghiệm.
Semipalatinsk là một vùng rất hoang vắng chỉ có dăm ba ngôi làng nằm rải rác, với thành phố lớn nhất gần đó là Semey cũng nằm cách đó 150 km. Chính nhờ sự hoang vu này mà năm 1947 nó đã được chọn làm bãi thử vũ khí và quả bom hạt nhân đầu tiên của Liên Xô có sức công phá 22 kiloton đã được thử ở đây vào năm 1949.
Trong 40 năm tiếp theo đã có 456 vụ thử hạt nhân được thực hiện, bao gồm 340 vụ dưới lòng đất và 116 vụ trên bề mặt. Còn nếu tính đầy đủ thì con số sẽ lên tới 466 vụ. Tới năm 1991 thì nơi đây mới đóng cửa. Do các vụ thử không được cảnh báo, nên khi dân số quanh đó tăng lên theo thời gian thì họ đã hứng chịu nhiều hệ lụy từ phơi nhiễm phóng xạ.
Semipalatinsk lớn tới mức nó còn được xây cả một “thành phố” riêng để điều hành mọi hoạt động. Đó là thành phố Kurchatov nằm ở góc đông bắc bãi thử, bên bờ nam sông Irtysh. Tại đó có các khu phức hợp nhà ở dành cho các nhà khoa học, kỹ sư và quân nhân tham gia thử nghiệm.
Để giữ an toàn cho họ, toàn bộ các vụ thử đều diễn ra tại ba địa điểm ở cách Kurchatov một quãng về phía tây và phía nam. Các địa điểm này bao gồm khu Š, khu Balapan (khu B) và khu Degelen (khu G) nằm xa nhất về hướng nam.
Khu Š cách Kurchatov 20 km là nơi tiến hành các vụ thử đầu tiên, diễn ra ngay trên mặt đất và trong bầu khí quyển. Từ năm 1949 đến 1962 đã có tổng cộng 118 vụ nổ ở đây, với 26 vụ được thực hiện gần mặt đất và 92 vụ trong bầu khí quyển. Có 5 trong số đó thất bại và dẫn tới việc phát tán plutonium ra môi trường.
Do nhận thấy việc thử hạt nhân trên mặt đất quá nguy hiểm, 348 vụ nổ còn lại đã được chuyển xuống lòng đất. Chúng diễn ra bên trong các lỗ khoan ngầm và đường hầm nằm tại khu G (239 vụ, từ 1961-1989) và khu B (109 vụ, từ 1968-1989). Dù đều thực hiện sâu dưới lòng đất, vẫn có 13 vụ giải phóng chất phóng xạ vào không khí.
Đặc biệt trong số này có bốn vụ mà chất nổ được đặt khá gần mặt đất, nên đã tạo ra các hố sâu Chagan, Sary-Uzen, Tel’kem và Tel’kem-2. Trong đó vụ thử Chagan ở khu B là lớn nhất và đã tạo ra một hồ nước có đường kính 500 mét và sâu tới 100 mét, với các vách đá cheo leo.
Hồ Chagan ngày nay.
Vì 1/4 số vụ thử hạt nhân trong lịch sử đã diễn ra ở đây, nên có tới 1,5 triệu người đã bị tiếp xúc với bụi phóng xạ suốt hàng chục năm. Theo một nghiên cứu năm 2008, dân số quanh bãi đã chịu mức bức xạ ngang với việc bị chụp X-quang 25 ngàn lần. Thành ra tỷ lệ ung thư ở đây luôn cao hơn 25–30% mức trung bình của Kazakhstan. Ngày nay, bãi Semipalatinsk vẫn được cho tham quan nhưng du khách cần có giấy phép và phải có hướng dẫn viên đi cùng.
Theo IAEA, IFL Science, Adamdar.
