Cách Helike, thành phố bị mất tại Hy Lạp, nguồn cảm hứng cho Atlantis, chìm xuống biển

Thảm họa thiên nhiên khiến thành bang Hy Lạp cổ đại Helike bị chôn vùi suốt nhiều thế kỷ. Đây được được xem là một trường hợp đại diện hay nguồn cảm hứng thực tế có thể đã ảnh hưởng đến câu chuyện Atlantis.

Việc phát hiện vàng và bạc trong thành phố có thể cho thấy rằng tại Helike từng tồn tại một cung điện lớn, được gọi là megaron.

Năm 373 TCN, thành bang Hy Lạp Helike đã biến mất dưới làn sóng biển. Bị một đợt sóng thần khổng lồ nuốt chửng, đô thị từng hùng mạnh này chìm xuống đáy biển, chôn vùi hàng nghìn năm kiến trúc đồng thời cướp đi sinh mạng của toàn bộ cư dân. Helike được cho là hình thành từ đầu Thời kỳ Đồ đồng, khoảng năm 3000 TCN. Các phát hiện khảo cổ cho thấy Helike thời kỳ đầu là một thành phố giàu có, nổi bật, với hạ tầng tinh vi và được tổ chức tốt. Tuy nhiên, điều khiến thành bang này được nhắc đến nhiều nhất là vai trò của nó trong cuộc Chiến tranh thành Troy vào thế kỷ XII hoặc XIII TCN: Helike được nhà thơ Hy Lạp lừng danh Homer mô tả trong Iliad là một phần của lực lượng Achaea hùng mạnh dưới quyền vua Agamemnon. Một khu định cư muộn hơn tại Helike được các nhà khảo cổ xác định thuộc thời Mycenae, và khu vực này được tin là có người sinh sống liên tục cho đến thời kỳ Cổ điển, khi thảm họa định mệnh xảy ra.


Đồng xu được phát hiện tại khu khảo cổ ở Helike

Helike và cư dân của thành bang này gắn liền với thần biển Poseidon, vị thần bảo trợ của thành phố. Tại Helike, đền thờ Poseidon Helikonian thu hút người từ khắp thế giới Hy Lạp đến cầu xin phúc lành; theo một số nguồn cổ, nơi đây gần như nổi tiếng và quan trọng ngang với Thánh địa Apollo ở Delphi. Người Helike được cho là vô cùng kiên cường, với bằng chứng cho thấy thành bang này thường xuyên hứng chịu động đất và sóng thần—khoảng mỗi 300 năm một lần.


Đồng bằng Helike nhìn từ trên cao

Khu định cư ban đầu được xây dựng ở vị trí chiến lược giữa hai con sông lớn Selinountas và Kerynitis, biến Helike thành đầu mối thương mại và giao lưu với phần còn lại của Hy Lạp cũng như thế giới rộng lớn hơn. Tuy nhiên, đồng bằng, nơi thành phố tọa lạc lại nằm quá gần các đứt gãy đang hoạt động, dẫn đến địa chấn thường xuyên, đe dọa sự ổn định của Helike và hệ thống hạ tầng của nó. Trong nhiều thế kỷ sau thảm họa mang tính tận thế ấy, các nhà khảo cổ không thể xác định được vị trí của Helike, phải dựa vào văn bản cổ và lập luận khoa học để lần tìm thành phố thất lạc. Mãi đến năm 2001, một giả thuyết mới cuối cùng đã đưa các chuyên gia đến với tàn tích của thành bang từng vĩ đại này.

Cách một trận động đất, tiếp sau là sóng thần, đã phá hủy Helike

1. Trước khi thảm hoạ xảy ra
Tại đây là quang cảnh khu vực nơi Helike được xây dựng, được mô tả trước khi chịu tác động của trận động đất.

4. Tượng thần Poseidon
Bức tượng thần Poseidon đặt trong thành phố Helike, được minh họa ở trạng thái trước và sau thảm họa. Theo các nguồn tư liệu, 150 năm sau trận động đất, người ta vẫn còn nhìn thấy bức tượng—dù nó đã chìm dưới nước.

5.Mặt trượt

Sự dịch chuyển của bề mặt Trái Đất tại “mặt trượt” đã xảy ra, kích hoạt hoạt động địa chấn và dẫn đến trận động đất.

6. Sóng thần
Một đợt sóng thần khổng lồ từ Vịnh Corinth, phát sinh do trận động đất, đã ập vào Helike và nhấn chìm thành phố dưới làn nước.



2. Sau thảm hoạ
Hậu quả của trận động đất dữ dội là một hiện tượng trượt tịnh tiến, khiến khối đất bên dưới Helike dịch chuyển và làm cả thành phố lún chìm xuống lòng đất.

3. Hiện tượng hoá lỏng đất
Trận động đất được cho là đã kích hoạt hiện tượng hóa lỏng đất, khi áp lực địa chấn biến nền đất rắn chắc thành trạng thái gần như chất lỏng. Helike theo đúng nghĩa đen đã chìm xuống mặt đất.

4. Tượng thần Poseidon
Bức tượng thần Poseidon trong thành phố Helike được minh họa trước và sau thảm họa. Theo các nguồn tư liệu, 150 năm sau trận động đất, người ta vẫn còn nhìn thấy bức tượng này, dù nó đã bị ngập dưới nước.

6. Đợt sóng thần tiếp theo
Một đợt sóng thần khổng lồ từ Vịnh Corinth, do trận động đất kích hoạt, đã tràn vào Helike và nhấn chìm toàn bộ thành phố.

7. Hình thành đầm phá mới
Sau thảm họa, Helike tiếp tục nằm dưới một đầm phá nội địa, được hình thành mới bởi trận động đất và sóng thần.

8. Trở thành địa điểm ghé thăm của du khách
Trong nhiều năm sau khi Helike bị phá hủy, tàn tích của thành phố vẫn có thể nhìn thấy từ mặt nước và thậm chí còn trở thành điểm ghé thăm của du khách La Mã.

Helike là hình mẫu cho cảm hứng về Atlantis

Lịch sử về thảm họa xảy ra tại Helike đã khiến nhiều học giả qua các thời kỳ cho rằng thành phố bị mất tích này có thể đã truyền cảm hứng cho câu chuyện về Atlantis, đô thị huyền bí nằm dưới đáy biển. Khoảng năm 360 TCN, triết gia Plato đã viết về Atlantis hùng mạnh, tọa lạc trên một hòn đảo ngoài Đại Tây Dương.

Người Atlantis đã tham gia vào một cuộc chiến dữ dội với người Athens, trước khi thành phố của họ bị biển cả nhấn chìm sau một thảm họa thiên nhiên. Xét đến những điểm tương đồng giữa số phận của Atlantis và sự hủy diệt của Helike, không khó để hiểu vì sao các chuyên gia tin rằng câu chuyện về Helike có thể đã truyền cảm hứng cho thiên truyện nổi tiếng của Plato.

Khám phá tàn tích Helike

Theo quan niệm truyền thống, các nhà khảo cổ từng tin rằng thành phố Helike đã chìm xuống Vịnh Corinth. Tuy nhiên, vào năm 1988, nhà khảo cổ Dora Katsonopoulou và nhà vật lý Steven Soter quyết định xem xét lại các nguồn tư liệu cổ để tìm manh mối mới. Nhiều văn bản mô tả Helike đã biến mất vào một “poros”, thuật ngữ mà phần lớn các nhà nghiên cứu trước đó mặc nhiên cho là chỉ Vịnh Corinth.

Tàn tích được khám phá tại Helike



Đồ gốm thời Mycenae và thời Hình học được tìm thấy tại Nikolaiika, thuộc khu vực phía đông Helike.

Katsonopoulou lại đưa ra giả thuyết rằng “poros” này có thể là một đầm phá nội địa được hình thành bởi sóng thần, sau đó bị các lớp trầm tích sông bồi lấp theo thời gian. Sau nhiều năm khai quật và tìm kiếm ở các địa điểm trong đất liền, đầm phá cổ cùng dấu tích của Helike cuối cùng đã được phát hiện vào năm 2001, gần làng Rizomylos. Tại đây, các nhà khảo cổ tìm thấy nền móng và hiện vật phù hợp với từng giai đoạn tồn tại của thành bang này, đồng thời phát hiện rõ ràng các bằng chứng cho thấy sự tàn phá do động đất gây ra.

Nguồn: How It Works