Câu chuyện về mRNA: Từ ý tưởng bị gạt bỏ trở thành công nghệ hàng đầu trong cuộc đua vắc-xin Covid
khoa.nguyendang
3 thángBình luận: 2
Câu chuyện về mRNA: Từ ý tưởng bị gạt bỏ trở thành công nghệ hàng đầu trong cuộc đua vắc-xin Covid

Ý tưởng về mRNA là gì


Chất lỏng mà nhiều người hy vọng có thể giúp chấm dứt đại dịch Covid-19 được lưu trữ trong một thùng kim loại bình thường trong một khu liên hợp sản xuất thuộc sở hữu của Pfizer, một trong những công ty dược phẩm lớn nhất thế giới. Không có gì đáng chú ý về những cái hộp đựng đó, chúng có thể nằm gọn trong một tủ quần áo, ngoại trừ việc bên trong nó có chứa vắc-xin Covid-19 được ủy quyền đầu tiên trên thế giới.

Pfizer, một tập đoàn 171 năm tuổi trong danh sách Fortune 500, đã đặt cược hàng tỷ đô la vào giấc mơ đó. Moderna, một công ty công nghệ sinh học 10 năm tuổi với vốn hoá thị trường hàng tỷ đô la nhưng chưa có sản phẩm nào được chấp thuận, cả hai đang chạy đua về phía trước với một loại vắc-xin của riêng mình. Pfizer, hợp tác với một công ty công nghệ sinh học ít được biết đến của Đức có tên là BioNTech, đã nỗ lực trong nhiều năm để cố gắng đạt được các kỳ vọng của mình. Moderna thì đã là đề tài cho nhiều nguồn tin tức với các dòng thông cáo báo chí lạc quan và các vòng tài trợ ngoạn mục cho các dự án khoa học của mình.

Mỗi bên đều nhận thức rõ về đối thủ trong cuộc đua giành vị trí đầu tiên. Nhưng những gì các công ty đã chia sẻ còn có thể lớn hơn sự khác biệt giữa họ: Cả hai đều đang dựa trên một công nghệ di truyền từ lâu đã hứa hẹn rất lớn nhưng đến thời điểm đó vẫn đang gặp phải các rào cản sinh học. Nó được gọi là mRNA (messenger RNA hay RNA thông tin), một biến thể khéo léo được tổng hợp dựa trên các hợp chất hữu cơ tự nhiên, chỉ đạo việc sản xuất protein trong các tế bào trên khắp cơ thể. Triển vọng của nó đã thu về hàng tỷ đô la trên thị trường chứng khoán, tạo ra và thúc đẩy sự nghiệp khoa học, đồng thời nuôi dưỡng hy vọng rằng nó có thể là một bước đột phá cho phép xã hội trở lại bình thường sau nhiều tháng sống trong sợ hãi.

Có khoảng hàng chục loại vắc-xin đang được thử nghiệm lâm sàng giai đoạn cuối trên toàn cầu, nhưng những loại đang được Pfizer và Moderna thử nghiệm là hai loại duy nhất dựa vào công nghệ mRNA. Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã mơ về khả năng dường như vô tận của mRNA. Các nhà nghiên cứu hiểu vai trò của nó như một cuốn sách chứa công thức cho hàng nghìn tỷ tế bào của cơ thể, nhưng những nỗ lực của họ để mở rộng ứng dụng của nó thì mới vừa bắt đầu. Tóm tắt về mặt khái niệm thì họ thực hiện các chỉnh sửa chính xác đối với mRNA tổng hợp và tiêm vào người nào đó, bất kỳ tế bào nào trong cơ thể cũng có thể được biến đổi thành một nhà máy sản xuất thuốc theo yêu cầu. Nhưng để biến một hứa hẹn khoa học thành hiện thực khó hơn nhiều người vẫn nghĩ. Mặc dù được sản xuất tương đối dễ dàng và nhanh chóng so với việc sản xuất vắc-xin truyền thống, nhưng không có loại vắc-xin hoặc thuốc mRNA nào được chấp thuận cho tới thời điểm này.

Quảng cáo


Cho dù vắc xin mRNA thành công hay không, con đường của chúng bắt đầu từ ý tưởng của một nhà khoa học đến khi được chính phủ phê duyệt là một câu chuyện về sự kiên trì của những cá nhân, những khoảnh khắc thất vọng rồi hy vọng trong phòng thí nghiệm, những kỳ vọng về kết quả rất cao - và một dòng tiền chưa từng có đổ vào ngành công nghệ sinh học. Đó là một câu chuyện bắt đầu từ ba thập kỷ trước, với một nhà khoa học ít tên tuổi đã không từ bỏ đam mê của mình.



Giai đoạn bình minh của ý tưởng về mRNA và những rào cản của Katalin Karikó


Trước khi mRNA là một ý tưởng trị giá hàng tỷ đô la, nó có một nguồn gốc khoa học. Và đối với nhà nữ khoa học sinh ra ở Hungary đứng sau khám phá quan trọng này về mRNA, thời điểm đó tưởng chừng như là giai đoạn kết thúc sự nghiệp của bà. Katalin Karikó (người đầu tiên từ trái sang trên hình đại diện) đã dành những năm 1990 để nhận toàn những lời từ chối. Công việc của bà, cố gắng khai thác sức mạnh của mRNA để chống lại bệnh tật, là quá xa vời đối với các khoản tài trợ của chính phủ, tài trợ của các công ty và thậm chí là hỗ trợ từ các đồng nghiệp.

Tất cả đều chỉ có ý nghĩa trên giấy. Trong thế giới tự nhiên, cơ thể dựa vào hàng triệu protein nhỏ để duy trì sự sống và sự khỏe mạnh, và nó sử dụng mRNA để cho tế bào biết loại protein nào sẽ được tạo ra. Nếu bạn có thể thiết kế mRNA của riêng mình, về lý thuyết, bạn có thể chiếm đoạt quá trình đó và tạo ra bất kỳ loại protein nào mà bạn mong muốn - ví dụ như kháng thể để chủng ngừa nhiễm trùng, enzym để đảo ngược một căn bệnh hiếm gặp hoặc các tác nhân tăng trưởng để hàn gắn các mô tim bị tổn thương. Năm 1990, các nhà nghiên cứu tại Đại học Wisconsin đã tìm cách làm cho nó hoạt động trên chuột. Nhưng Karikó muốn đi xa hơn. Bà ấy biết rõ vấn đề của RNA tổng hợp là rất dễ bị tổn thương trước khả năng phòng thủ tự nhiên của cơ thể, có nghĩa là nó có thể sẽ bị phá hủy trước khi đến được các tế bào mục tiêu trong cơ thể. Và tệ hơn, sự tàn phá sinh học đó có thể kích động phản ứng miễn dịch tiêu cực khiến liệu pháp này có thể trở thành một nguy cơ đối với sức khỏe một số bệnh nhân. Đó là một trở ngại thực sự, và thực tế vẫn có thể xảy ra, nhưng Karikó tin rằng bà có thể giải quyết được nó. Rất ít người hiểu được sự tự tin của bà.

"Mỗi đêm tôi đều làm việc một cách gấp gáp, gấp gáp và gấp gáp". Karikó nhớ lại khi đề cập đến nỗ lực của mình để có được tài trợ. "Và kết quả thì luôn quay trở lại với những câu trả lời không, không và không." Đến năm 1995, sau sáu năm làm giảng viên tại Đại học Pennsylvania, Karikó bị giáng chức. Bà đã từng trên con đường trở thành một giáo sư hoàn chỉnh, nhưng không có kinh phí để hỗ trợ công việc nghiên cứu mRNA, và các sếp của bà thì cũng không có ý định ép bà. Bà ấy phải trở lại cấp bậc thấp hơn. Vào thời điểm đó, thông thường mọi người chỉ nói lời tạm biệt và rời đi vì nó thực sự khó chấp nhận được", Karikó nói.

Hoàn toàn không có thời điểm thích hợp nào để bị giáng chức, nhưng năm 1995 đó đã khó khăn một cách lạ thường. Karikó đã phải chịu đựng nỗi sợ hãi về căn bệnh ung thư, còn chồng cô thì bị mắc kẹt ở Hungary để giải quyết vấn đề thị thực đến Mỹ. Giờ đây, công việc mà cô đã dành không biết bao nhiêu thời gian và tâm huyết đã dần trôi tuột qua kẽ tay. “Tôi đã nghĩ đến việc đi đến một nơi khác hoặc làm một việc gì đó khác," Karikó nói. “Tôi cũng từng hoài nghi rằng có lẽ mình không đủ giỏi, không đủ thông minh. Tôi đã cố gắng tưởng tượng: Mọi thứ, mọi điều kiện đều ở đây rồi, và tôi chỉ phải làm những thí nghiệm tốt hơn mà thôi".

Người đồng hành Drew Weissman xuất hiện và giải pháp “thay lốp bánh xe” cho vấn đề của mRNA


Theo thời gian, những thí nghiệm tốt hơn đó đã lần lượt xuất hiện. Sau một thập kỷ thử và sai, Karikó và cộng tác viên lâu năm của cô tại Đại Học Pennsylvania - Drew Weissman, một nhà miễn dịch học có bằng tiến sĩ y khoa từ Đại học Boston (người thứ hai từ trái sang trên hình đại diện) - đã phát hiện ra một phương pháp chữa trị cho gót chân achilles của chính mRNA.

Quảng cáo


Có một trở ngại rất lớn, là nguyên nhân của nhiều lần bị từ chối tài trợ cho dự án của Karikó đã chỉ ra, là việc tiêm mRNA tổng hợp thường dẫn đến phản ứng miễn dịch tiêu cực; cơ thể cảm nhận được một kẻ xâm nhập hóa học, và nó bắt đầu kích hoạt chế độ chiến tranh. Karikó và Weissman đã phát hiện ra một giải pháp nói nôm na là tương đương với việc thay lốp bánh xe về mặt sinh học (ND: từ gốc là the biological equivalent of swapping out a tire).

Mỗi sợi mRNA được tạo thành từ bốn khối cấu tạo phân tử được gọi là nucleosides. Một trong những thành phần phân tử căn bản đó ở dạng tổng hợp giống với một bánh xe bị lệch trên một chiếc ô tô, đang phá hỏng mọi thứ bằng cách phát tín hiệu cho hệ thống miễn dịch. Vì vậy, Karikó và Weissman chỉ đơn giản là điều chỉnh nó và cho ra một phiên bản được tinh chỉnh một chút, kết quả là tạo ra mRNA lai có thể xâm nhập vào tế bào mà không cần cảnh báo cho hệ miễn dịch của cơ thể.

Norbert Pardi, trợ lý giáo sư y khoa tại Pennsylvania và là cộng tác viên thường xuyên cho biết: “Đó là một khám phá quan trọng.” Karikó và Weissman đã phát hiện ra rằng nếu bạn kết hợp các nucleoside đã được sửa đổi vào mRNA, bạn có thể dùng một mũi tên giết hai con chim". Weissman cho biết, khám phá đó, được mô tả trong một loạt bài báo khoa học bắt đầu từ năm 2005, phần lớn không được chú ý, nhưng nó đã mang lại sự giải thoát cho các nhà nghiên cứu mRNA, những người đã giữ niềm tin trong suốt những năm gầy dựng của công nghệ này. Khoảnh khắc quyết định này chính là phát súng khởi đầu cho cuộc chạy nước rút chế tạo vắc-xin sắp tới.

Drew-Weissman-and-Katalin-Karikó-University-of-Pennsylvania-photo-1.jpeg
(Katalin Karikó và Drew Weissman tại Đại Học Y Pennsylvania - nguồn: U. Pennsylvania)

Giai đoạn thương mại hoá ý tưởng mRNA và sự ra đời của công ty Moderna


Mặc dù các nghiên cứu của Karikó và Weissman ban đầu không được quan tâm rộng rãi, chúng đã thu hút sự chú ý của hai nhà khoa học kiêm doanh nhân - một ở Mỹ, một ở Đức - những người sau này đã giúp thành lập công ty Moderna (viết tắt của Modified RNA) và công ty BioNTech (viết tắt của Biopharmaceutical New Technologies), đối tác tương lai của Pfizer.

Quảng cáo


Derrick Rossi (người thứ ba từ trái sang trên hình đại diện), một người gốc Toronto ở Canada, là một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ 39 tuổi về sinh học tế bào gốc tại Đại học Stanford vào năm 2005. Khi anh ấy đọc bài báo đầu tiên về mRNA, anh không chỉ công nhận nó là một bước đột phá, mà giờ đây anh còn kêu gọi trao giải Nobel hoá học cho Karikó và Weissman.
“Nếu có ai hỏi tôi sẽ bỏ phiếu giải Nobel hoá học cho ai vào một ngày nào đó, tôi sẽ đặt họ ở vị trí trung tâm.” anh nói. "Khám phá cơ bản đó sẽ đi vào các loại thuốc giúp ích cho thế giới."

s3___bgmp-arc_arc-feeds_generic-photos_to-arc_kreiter10192020moderna1-1600x1067.jpg
(Derrick Rossi tại nhà của anh ở bang Massachusetts - nguồn: statnews.com)

Nhưng Rossi hoàn toàn chưa nghĩ đến vắc-xin khi anh bắt đầu nghiên cứu những phát hiện liên quan đến mRNA vào năm 2007 với tư cách là một trợ lý giáo sư mới tại Trường Y Harvard đang điều hành phòng thí nghiệm của riêng mình. Anh tự hỏi liệu mRNA đã được tinh chỉnh có thể nắm giữ chìa khóa để mở ra những thứ mà các nhà nghiên cứu vô cùng mong đợi: một nguồn tế bào gốc phôi mới.

Trong một thành tựu kỳ công của giả kim thuật sinh học, tế bào gốc phôi có thể biến thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể. Điều đó mang lại tiềm năng điều trị một loạt các bệnh chưa có lời giải, từ bệnh Parkinson đến chấn thương tủy sống. Nhưng việc sử dụng những tế bào đó để nghiên cứu đã tạo ra một cơn tranh cãi nảy lửa về mặt đạo đức trong giới khoa học vì chúng được thu hoạch từ những phôi bị loại bỏ. Rossi nghĩ rằng anh ấy có thể tránh được các cuộc tranh cãi. Ông sẽ sử dụng các phân tử truyền tin đã được sửa đổi để lập trình lại các tế bào trưởng thành để chúng hoạt động giống như các tế bào gốc phôi. Ông đã nhờ một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ trong phòng thí nghiệm của mình khám phá sâu hơn ý tưởng này. Năm 2009, sau hơn một năm làm việc, nghiên cứu sinh trên đã vẫy Rossi lại và cho anh thấy qua kính hiển vi. Rossi nhìn qua ống kính và nhìn thấy một điều phi thường: một chiếc đĩa chứa đầy những tế bào mà anh ấy đã hy vọng tạo ra. Rossi hào hứng thông báo với đồng nghiệp Timothy Springer, một giáo sư khác tại Trường Y Harvard và là một doanh nhân công nghệ sinh học. Nhận thấy tiềm năng thương mại của khám phá này, Springer đã liên hệ với Robert Langer, nhà phát minh vĩ đại và giáo sư kỹ thuật y sinh tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Vào một buổi chiều tháng 5 năm 2010, Rossi và Springer đến thăm Langer tại phòng thí nghiệm của ông ấy ở Cambridge, Massachusetts. Những gì đã xảy ra trong cuộc gặp kéo dài hai giờ đồng hồ và những ngày sau đó đã trở thành huyền thoại - một sự đấu tranh nội tâm lớn của Rossi. Langer là một nhân vật rất nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ sinh học và là một chuyên gia về công nghệ phân phối thuốc. Có ít nhất 400 công ty sản xuất thuốc và thiết bị y tế đã cấp phép bằng sáng chế của ông. Trên các bức tường trong văn phòng của ông trưng bày nhiều trong số 250 giải thưởng lớn của ông, bao gồm cả Giải thưởng Charles Stark Draper, được coi là tương đương với Giải Nobel dành cho các kỹ sư.

Khi lắng nghe Rossi mô tả việc sử dụng mRNA đã tinh chỉnh của mình, Langer nhớ lại, ông nhận ra vị giáo sư trẻ này đã khám phá ra một thứ lớn hơn nhiều so với một cách thông thường để tạo ra tế bào gốc. Langer nghĩ rằng việc che giấu mRNA để nó có thể đi vào tế bào rồi sau đó tạo ra protein sẽ có một số lượng ứng dụng đáng kinh ngạc và thậm chí có thể cứu sống hàng triệu người.
“Tôi nghĩ anh có thể làm tốt hơn thế rất nhiều,” Langer nhớ lại khi nói với Rossi, đề cập đến tế bào gốc. "Tôi nghĩ anh có thể tạo ra các loại thuốc mới, vắc-xin mới - nhiều thứ khác."
Langer gần như không thể kìm chế được sự phấn khích của mình khi về nhà chia sẻ với vợ rằng: “Đây có thể là công ty thành công nhất trong lịch sử”.

Ba ngày sau, Rossi có một bài thuyết trình khác với các nhà lãnh đạo của quỹ đầu tư mạo hiểm Flagship Ventures. Được thành lập và điều hành bởi Noubar Afeyan, một doanh nhân thành công, công ty đầu tư mạo hiểm ở Cambridge này đã tạo ra hàng chục công ty khởi nghiệp về công nghệ sinh học. Afeyan cũng có phản ứng rất nhiệt tình giống như Langer, khi nói trong một bài báo năm 2015 trên tạp chí Nature rằng sự đổi mới của Rossi “hấp dẫn ông ngay lập tức”.

Trong vòng vài tháng, Rossi, Langer, Afeyan và một bác sĩ kiêm nhà nghiên cứu khác tại Harvard đã thành lập công ty Moderna - một từ mới kết hợp giữa Modified nghĩa là được sửa đổi và RNA. Springer là nhà đầu tư đầu tiên cam kết rót tiền, Rossi nói. Trong một thông cáo báo chí của Moderna năm 2012, Afeyan cho biết công ty hứa hẹn sẽ cho ra một dòng thuốc hoàn toàn mới". Mặc dù Moderna đã kiếm được cho mỗi nhà sáng lập hàng trăm triệu đô la - ngay cả trước khi công ty sản xuất và cho ra thị trường sản phẩm duy nhất - Rossi phải chịu một sự cố đầy cay đắng. Trong các cuộc phỏng vấn với Globe vào tháng 10, anh ta cáo buộc Langer và Afeyan tuyên truyền một câu chuyện rằng anh ta không hiểu gì về tiềm năng đầy đủ khám phá của mình cho đến khi họ chỉ ra cho anh ta.

Rossi, người đã kết thúc mối quan hệ với Moderna vào năm 2014. "Tôi thấy xấu hổ cho họ. Mọi người trong cuộc thực sự chỉ lắc đầu." Rossi nói rằng các bài thuyết trình mà anh ấy sử dụng trong cuộc gặp của mình với quỹ đầu tư Flagship rằng khám phá của anh ấy có thể dẫn đến việc tìm ra các loại thuốc mới. "Đó là điều mà Noubar đã sử dụng để biến Flagship thành một công ty lớn, và anh ấy nói đó hoàn toàn là ý tưởng của anh ấy,” Rossi nói.

Afeyan, chủ tịch của Moderna, gần đây đã ghi nhận Rossi vì đã khám phá ra ý nghĩa của nghiên cứu mRNA của các nhà khoa học ở Đại học Pennsylvania. Nhưng, ông nói, điều đó chỉ thúc đẩy Afeyan và Langer đặt ra những câu hỏi xa hơn, “Bạn có nghĩ rằng chỉ một phân tử mã là có thể giúp bạn tạo ra bất cứ thứ gì bạn muốn trong cơ thể không?” Về phần mình, Langer nói với Stat và Globe rằng “Rossi đã có một phát hiện quan trọng” nhưng anh đã tập trung gần như hoàn toàn vào “vấn đề tế bào gốc”.

robert_langer.jpg
(Robert Langer, nhà phát minh, giáo sư kỹ thuật y sinh tại MIT, co-founder của Moderna - nguồn: statnews.com)

Sự ra đời của BioNTech


Tại Mainz, Đức, nằm ở tả ngạn sông Rhine, một công ty mới khác đang được thành lập bởi một nhóm các nhà nghiên cứu công nghệ sinh học, những người cũng sẽ nhìn thấy tiềm năng to lớn của công nghệ mRNA này, mặc dù vắc-xin phòng các bệnh truyền nhiễm không nằm trong danh sách sản phẩm của họ.

Là người gốc Thổ Nhĩ Kỳ, Uğur Şahin (người thứ tư từ trái sang trên hình đại diện), chuyển đến Đức sau khi cha anh nhận công việc tại một nhà máy Ford ở Cologne. Khi còn nhỏ, vợ ông, Özlem Türeci, cũng theo cha, một bác sĩ phẫu thuật, đi khám bệnh tại một bệnh viện Công giáo. Cô và Sahin gặp nhau vào năm 1990 khi làm việc tại một bệnh viện ở Saarland. Cặp đôi này từ lâu đã quan tâm đến các liệu pháp miễn dịch, khai thác hệ thống miễn dịch để chống lại ung thư và đã trở thành một trong những phát kiến thú vị nhất trong y học trong những thập kỷ gần đây. Đặc biệt, họ đã bị trêu ngươi bởi khả năng tạo ra vắc-xin cá nhân hóa (ND: từ gốc personalized vaccines) để dạy hệ thống miễn dịch loại bỏ tế bào ung thư.

Tuy cả hai đều coi mình là nhà khoa học nhưng họ cũng là những doanh nhân đáng gờm. Sau khi đồng sáng lập một công ty công nghệ sinh học khác, cặp đôi đã thuyết phục hai anh em sinh đôi đã đầu tư vào công ty đó, Thomas và Andreas Strungmann, thành lập một công ty mới phát triển vắc-xin chống ung thư dựa trên mRNA. Đó là sự ra đời BioNTech, một tên gọi pha trộn khác, có nghĩa là Công nghệ mới về dược phẩm sinh học. Trụ sở chính tại Hoa Kỳ của nó cũng ở ngay tại Cambridge, bang Massachusetts. Sahin là giám đốc điều hành, Türeci là giám đốc y tế. Sahin, cũng là một giáo sư tại Trung tâm Y tế Đại học Mainz cho biết: “Chúng tôi là một trong những công ty hàng đầu trong lĩnh vực ứng dụng mRNA, nhưng chúng tôi không coi mình là một công ty mRNA thuần tuý. Chúng tôi coi mình là một công ty giải pháp trị liệu bằng miễn dịch.”

Giống như Moderna, công nghệ được cấp phép BioNTech được phát triển bởi hai nhà khoa học ở Đại học Pennsylvania, Karikó và cộng tác viên của bà, Weissman. Trên thực tế, vào năm 2013, công ty đã thuê Karikó làm phó chủ tịch cấp cao để giúp giám sát công việc nghiên cứu mRNA của mình.

Phương pháp tiếp cận của Moderna và BioNTech


Vào năm 2011, Moderna đã thuê giám đốc điều hành Stéphane Bancel, là một ngôi sao đang lên trong ngành khoa học sự sống (ND: nguyên gốc là life science), một kỹ sư hóa học có bằng MBA Harvard, người được biết đến như một doanh nhân hơn là một nhà khoa học. Ở tuổi 34, anh trở thành Giám đốc điều hành của công ty chẩn đoán BioMérieux của Pháp vào năm 2007 nhưng được Afeyan mời đến Moderna 4 năm sau đó.

Moderna đã gây chú ý vào năm 2012 với thông báo rằng họ đã huy động được 40 triệu đô la từ các nhà đầu tư mạo hiểm mặc dù còn nhiều năm nữa mới được thử nghiệm khoa học trên người. Bốn tháng sau, gã khổng lồ dược phẩm AstraZeneca của Anh đã đồng ý trả cho Moderna 240 triệu USD để có bản quyền đối với hàng chục loại thuốc mRNA chưa được sản xuất, công nghệ sinh học mà không có bất kỳ bài báo khoa học nào đứng sau và cũng không chia sẻ công khai một phần dữ liệu nào. Tuy nhiên, bằng cách nào đó, nó đã thuyết phục các nhà đầu tư và các nhà sản xuất thuốc đa quốc gia rằng những phát hiện khoa học và chuyên môn của nó đã được định sẵn để thay đổi thế giới. Dưới sự lãnh đạo của Bancel, Moderna sẽ huy động được hơn 1 tỷ đô la đầu tư và quỹ hợp tác trong 5 năm tới.
[​IMG]
(Stéphane Bancel, giám đốc điều hành của Moderna - nguồn: statnews.com)

Lời hứa của Moderna - và hơn 2 tỷ đô la mà nó đã huy động được trước khi lên sàn chứng khoán vào năm 2018 - xoay quanh việc tạo ra một nhóm thuốc mRNA có thể được sử dụng nhiều lần một cách an toàn. Nhưng đằng sau hậu trường, các nhà khoa học của công ty đang gặp phải một vấn đề quen thuộc. Trong các nghiên cứu trên động vật, liều lượng lý tưởng của liệu pháp mRNA đã kích hoạt các phản ứng miễn dịch nguy hiểm, nhưng liều lượng thấp hơn đã tỏ ra quá yếu để cho thấy có bất kỳ lợi ích nào. Moderna đã phải thử nghiệm liên tục. Nếu việc thử nghiệm liều lượng mRNA lặp lại quá độc để thử nghiệm ở người, công ty sẽ phải thử nghiệm trên thứ gì đó thay thế mà chỉ cần một hoặc hai lần tiêm để cho thấy tác dụng. Dần dần, kẻ phá bĩnh tự xưng của ngành công nghệ sinh học trở thành một công ty vắc-xin, đưa các loại thuốc thử nghiệm của mình vào tầm ngắm và cho thấy tiềm năng của khám phá mRNA mà ngành công nghiệp dược phẩm từ lâu đã coi là một thất bại.

MODERNA-3-768x512.jpg
(Trụ sở của công ty Moderna ở bang Massachusetts)

Trong khi đó thì BioNTech lại hoạt động theo một mô hình ngược lại với Moderna, theo một cách ít thu hút sự chú ý hơn. Sahin nói một phần là do ông đã thiết kế công ty hoạt động như vậy. Trong 5 năm đầu tiên, công ty hoạt động trong cái mà Sahin gọi là “chế độ tàu ngầm”, không phát hành tin tức gì và tập trung hoàn toàn vào nghiên cứu khoa học, phần lớn bắt nguồn từ phòng thí nghiệm đại học của ông. Không giống như Moderna, công ty BioNTech đã công bố nghiên cứu của mình ngay từ đầu, bao gồm khoảng 150 bài báo khoa học chỉ trong 8 năm qua. Năm 2013, công ty bắt đầu tiết lộ tham vọng chuyển đổi phương pháp điều trị ung thư và sớm công bố một loạt tám quan hệ đối tác với các nhà sản xuất thuốc lớn. BioNTech có 13 hợp chất đang được thử nghiệm lâm sàng cho nhiều loại bệnh nhưng, giống như Moderna, vẫn chưa có sản phẩm nào được chấp thuận.

Khi BioNTech lên sàn chứng khoán vào tháng 10 năm ngoái, nó đã huy động được 150 triệu đô la và định giá công ty khi thị trường đóng cửa là 3,4 tỷ đô la - thấp hơn một nửa so với Moderna khi nó ra mắt vào năm 2018. Mặc dù giữ vai trò là Giám đốc điều hành, Sahin phần lớn vẫn duy trì không khí của một nhà khoa học. Ông vẫn sử dụng địa chỉ email của trường đại học của mình và đi chiếc xe đạp địa hình 20 tuổi từ nhà đến văn phòng vì ông không có bằng lái xe.

Tháng 12/2019, Thế Giới thay đổi từ đây


Các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã sớm xác định được 41 bệnh nhân nhập viện vì một căn bệnh lạ. Hầu hết đã đến Chợ Hải sản Nam Trung Quốc ở Vũ Hán. Những người bán hàng bày bán các loại động vật hoang dã sống, từ chuột đến đà điểu, trong các quầy hàng đông đúc. Điều đó làm dấy lên lo ngại rằng virus có thể đã lây nhiễm từ động vật, có thể là dơi, sang người.

Sau khi phân tách virus khỏi bệnh nhân, các nhà khoa học Trung Quốc ngày 10/1 đã đăng tải lên mạng trình tự gen của nó. Các nhà nghiên cứu tại Moderna, BioNTech và các công ty khác không cần đến bản thân virus thật để tạo ra vắc-xin mà chỉ cần thông báo cho các nhà khoa học biết nên kết hợp những hóa chất nào với nhau theo đúng thứ tự.

Đầu năm 2020, một đại dịch được Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) công bố bùng phát. Việc các công ty chạy đua tập trung vào nghiên cứu và sản xuất vắc-xin là điều tất yếu. Moderna và BioNTech từng thiết kế một đoạn mã di truyền nhỏ có thể được triển khai vào các tế bào để kích thích phản ứng miễn dịch với coronavirus. Hai loại vắc xin khác nhau về cấu trúc hóa học, cách các chất được tạo ra và cách chúng cung cấp mRNA vào tế bào. Cả hai loại vắc xin đều cần tiêm hai mũi cách nhau vài tuần. Các công ty công nghệ sinh học đang cạnh tranh nhau sử dụng các phương pháp tạo vắc-xin khác nhau, bao gồm cả phương pháp truyền thống, tốn nhiều thời gian hơn là sử dụng virus bất hoạt để tạo ra phản ứng miễn dịch.

Moderna đã có một vị thế đặc biệt tốt trong thời điểm này. Bốn mươi hai ngày sau khi mã di truyền được phát hành, Giám đốc điều hành Bancel của Moderna đã mở một email vào ngày 24 tháng 2 trên điện thoại di động của mình và mỉm cười, khi ông nhớ lại cuộc phỏng vấn với Globe. Hiện ra một bức ảnh chụp một chiếc hộp được đặt bên trong một chiếc xe tải đông lạnh tại nhà máy Norwood, được đóng gói và chuẩn bị gửi đến Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ ở Bethesda, Md. Gói hàng này chứa vài trăm lọ, mỗi lọ chứa vắc-xin thử nghiệm.

Moderna là nhà sản xuất thuốc đầu tiên cung cấp một loại vắc-xin tiềm năng cho các thử nghiệm lâm sàng. Chẳng bao lâu, vắc-xin của họ đã trở thành vắc-xin đầu tiên được thử nghiệm trên người, trong một thử nghiệm nhỏ ở giai đoạn đầu. Và vào ngày 28 tháng 7, nó đã trở thành vắc-xin đầu tiên bắt đầu được thử nghiệm giai đoạn cuối. Tình nguyện viên đầu tiên được tiêm trong thử nghiệm giai đoạn cuối của Moderna là một người dẫn chương trình truyền hình tại chi nhánh CNN ở Savannah, Ga. Một động thái khiến các nhà sản xuất vắc-xin đối thủ phải chú ý.

Cùng với những thành tích đó, Moderna không ít lần gây tranh cãi.
Vào ngày 18 tháng 5, Moderna đã đưa ra một thông cáo báo chí nhấn mạnh “dữ liệu lâm sàng tạm thời tích cực”. Công ty cho biết vắc-xin của họ đã tạo ra kháng thể trung hòa ở tám tình nguyện viên đầu tiên trong nghiên cứu giai đoạn đầu, một mẫu nhỏ. Nhưng Moderna không cung cấp bất kỳ dữ liệu sao lưu nào, nên khó đánh giá kết quả như thế nào. Tuy nhiên, giá cổ phiếu của Moderna đã tăng 20% vào ngày hôm đó. Một số giám đốc điều hành hàng đầu của Moderna cũng bị chỉ trích vì bán số cổ phiếu trị giá hàng triệu USD, bao gồm Bancel và giám đốc y tế của công ty, Tal Zaks.

Ngoài ra, một số nhà phê bình cho biết chính phủ Hoa Kỳ đã trao cho Moderna một thỏa thuận tuyệt vời về việc chi trả chi phí phát triển vắc-xin và cam kết mua ít nhất 100 triệu liều, tất cả với giá 2,48 tỷ đô la. Điều đó tính ra khoảng 25 đô la một liều, mà Moderna thừa nhận là bao gồm cả lợi nhuận. Ngược lại, chính phủ cũng cam kết hơn 1 tỷ đô la cho Johnson & Johnson để sản xuất và cung cấp ít nhất 100 triệu liều vắc xin của mình, sử dụng công nghệ khác với mRNA. Nhưng J&J, công ty hợp tác với Trung tâm nghiên cứu virus và vắc-xin của Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess và cũng đang trong giai đoạn thử nghiệm giai đoạn cuối, đã hứa sẽ không thu lợi nhuận từ việc bán vắc-xin trong đại dịch.

Tại Đức, Sahin, người đứng đầu BioNTech, cho biết trong một bài báo của Lancet vào tháng Giêng về sự bùng phát dịch ở Vũ Hán, một trung tâm giao thương quốc tế, đã khiến ông nhận định rằng.
Ông nói: “Chúng tôi hiểu rằng điều này sớm muộn sẽ trở thành đại dịch.
Ngày hôm sau, ông gặp gỡ đội ngũ lãnh đạo công ty của mình.
Sahin nhớ lại: “Tôi nói với họ rằng chúng ta phải đối phó với một đại dịch đang đến với Đức.
Ông cũng nhận ra rằng mình cần một đối tác mạnh để sản xuất vắc-xin và nghĩ đến Pfizer. Hai công ty đã từng làm việc với nhau trước đây để cố gắng phát triển vắc-xin cúm mRNA. Vào tháng 3, ông đã gọi cho chuyên gia vắc xin hàng đầu của Pfizer, Kathrin Jansen.
“Tôi hỏi cô ấy liệu Pfizer có quan tâm đến việc hợp tác với chúng tôi không, và cô ấy, không cần thảo luận, nói: “ Đúng vậy, chúng tôi rất muốn điều đó.” Sahin nhớ lại.

Philip Dormitzer, giám đốc khoa học phụ trách vắc-xin virus tại Pfizer, cho biết việc phát triển vắc-xin coronavirus là “rất quan trọng trong thời điểm còn cho phép sự thoải mái của Pfizer với tư cách là một công ty vắc-xin có nhiều sản phẩm vắc-xin”. Pfizer có khoảng 2.400 nhân viên tại Massachusetts, trong đó có khoảng 1.400 nhân viên tại nhà máy Andover, một trong ba nhà máy sản xuất vắc xin cho công ty có trụ sở tại New York ở Mỹ. Pfizer, thông qua quan hệ đối tác với BioNTech, không nhận bất kỳ khoản tiền nào từ chính phủ. Thay vào đó, chính phủ liên bang sẽ trả cho các đối tác 1,95 tỷ đô la cho ít nhất 100 triệu liều nếu vắc xin được chấp thuận. Giám đốc điều hành Pfizer Albert Bourla, người đã thăng tiến vượt bậc sau hơn 25 năm gắn bó với công ty, cho biết trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 9 với “Face the Nation” rằng nếu vắc-xin Pfizer-BioNTech không thành công, công ty của ông sẽ chịu thiệt hại về tài chính. Ông cho biết Pfizer đã chọn không nhận tiền tài trợ của chính phủ để bảo vệ gã khổng lồ dược phẩm khỏi các yếu tố chính trị. “Tôi muốn giải phóng các nhà khoa học của chúng tôi khỏi bất kỳ bộ máy quan liêu nào,” ông nói. "Khi bạn nhận được tiền từ ai đó, điều đó luôn đi kèm với một chuỗi các sự ràng buộc." Các giám đốc điều hành hàng đầu của Pfizer cũng đã bán ít cổ phiếu hơn nhiều so với Moderna kể từ khi đại dịch bắt đầu. Theo hồ sơ của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ, các giám đốc điều hành BioNTech đã không bán bất kỳ cổ phiếu nào kể từ khi công ty niêm yết cổ phiếu vào năm ngoái. Tuy nhiên, giá cổ phiếu của BioNTech và Moderna tăng vọt đã khiến cả Sahin và Bancel trở thành tỷ phú, theo Forbes.

Một số chuyên gia lo lắng về việc tiêm vắc-xin đầu tiên loại này cho hàng trăm triệu người quá nhanh.
Paul Offit, một chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Nhi cho biết: “Bạn có tất cả những thay đổi lâm sàng và bệnh lý kỳ lạ này gây ra bởi loại virus dơi mới này, và bạn sắp phải ứng phó với tất cả những loại vắc xin mà bạn chưa có kinh nghiệm." Một số nhà sản xuất thuốc khác cũng đã phát triển vắc-xin mRNA thử nghiệm cho coronavirus, nhưng không thành công được như vậy, bao gồm CureVac, một công nghệ sinh học khác của Đức và Translate Bio, đã hợp tác với tập đoàn vắc-xin khổng lồ Sanofi Pasteur của Pháp.

Pfizer bắt đầu thử nghiệm giai đoạn cuối vào ngày 27 tháng 7 - cùng ngày với Moderna - với những tình nguyện viên đầu tiên được tiêm tại Đại học Rochester. Công ty đã công bố kết quả ban đầu đầy hứa hẹn từ cuộc thử nghiệm đó vào thứ Hai và hy vọng sẽ có đủ dữ liệu trong tháng này để xin cấp phép sử dụng khẩn cấp vắc-xin cho ít nhất một số người có nguy cơ cao.

Moderna có thể đã không bị tụt lại xa. Người phát ngôn của công ty, Ray Jordan hôm thứ Hai cho biết các giám đốc điều hành e ngại Pfizer sẽ công bố một số dữ liệu thử nghiệm giai đoạn cuối sơ bộ trước Moderna, một phần là do lịch tiêm thuốc của vắc-xin đối thủ ngắn hơn. Những người tiêm vắc-xin Pfizer được tiêm hai liều cách nhau ba tuần, trong khi những người tiêm vắc-xin Moderna được tiêm hai liều cách nhau bốn tuần. Ông mô tả tin tức của Pfizer là "một bước quan trọng cho y học mRNA." Jordan nói: “Chúng tôi đã nói rằng thế giới cần nhiều hơn một loại vắc-xin Covid-19 và chúng tôi vẫn đi đúng hướng."

Tổng Kết

timeline.png

(Biểu đồ thời gian rút gọn các mốc thời gian quan trọng với mRNA từ giai đoạn ý tưởng đến vắc-xin)

Thông Tin Bên Lề

  • Tác giả sách, nhà khoa học sinh học Richard Dawkins nổi tiếng - tác giả của sách Gen Vị Kỉ - từng lên Twitter kêu gọi trao giải Nobel cho hai nhà khoa học mRNA ở trên.
richard-daw.png
  • Nhờ tweet ở trên, chúng ta mới biết hoàn cảnh của Katalin Kariko khi buộc phải rời Đại học Penn. Bà nhớ lại : “Đại học Pennsylvania nói với tôi rằng họ đã họp và kết luận rằng tôi không đủ tiêu chuẩn cho một vị trí trong khoa. Khi tôi nói với họ rằng tôi cũng sắp rời đi thì họ cười và bảo rằng: BioNTech thậm chí còn không có nỗi một trang web.”
  • Con gái của nhà khoa học Katalin Kariko chính là nhà vô địch Olympic môn Rowing của Mỹ Susan Francia (2 huy chương vàng Rowing Olympic).

Nguồn Tổng Hợp & Tham Khảo:
2 bình luận








  • Chịu trách nhiệm nội dung: Trần Mạnh Hiệp
  • © 2021 Công ty Cổ phần MXH Tinh Tế
  • Địa chỉ: 209 Đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, TP.HCM
  • Số điện thoại: 02862713156
  • MST: 0313255119
  • Giấy phép thiết lập MXH số 11/GP-BTTTT, Ký ngày: 08/01/2019