Hầu hết các sản phẩm được nghiên cứu và phát minh ra, sau khi đăng ký sẽ được bảo vệ về sở hữu trí tuệ, thuật ngữ gọi đó là “bảo hộ bằng sáng chế”, mình lấy 1 ví dụ lĩnh vực y dược cho anh em dễ hình dung: đầu thập niên 1990 hãng dược Pfizer nghiên cứu ra một loại dược chất tên là Sildenafil dùng để chữa bệnh tim mạch, nhưng tới khi thử nghiệm lâm sàng thì họ phát hiện ra rằng nó có tác dụng làm cương dương cho đàn ông.
Vậy là Pfizer ứng dụng dược chất Sildenafil này để tạo ra thuốc Viagra, rồi nộp bằng sáng chế ở Châu Âu năm 1993 và ở Mỹ vào năm 1994. Viên thần dược màu xanh dương đó đã giúp họ kiếm được doanh thu từ 1.7 - 2 tỷ đôla/năm từ 2003 - 2017. Họ được bảo hộ bằng sáng chế về loại thuốc Viagra này ở Mỹ tới tháng 4/2020, còn ở Châu Âu thì ngắn hơn, tới tháng 6/2013.
![[IMG]](https://photo2.tinhte.vn/data/attachment-files/2025/12/8924727_tinhte-viagra.jpg)
Sau thời hạn Viagra được bảo hộ bằng sáng chế đó, các công ty dược khác trên toàn thế giới được quyền bán ra loại thuốc tương tự, gọi là generic drug. Thuốc tương tự đó được phép có dược chất giống hệt Viagra và có tác dụng cương dương y chang mà không sợ bị Pfizer kiện vi phạm bản quyền.
Chính vì không cần phải tốn công sức, tiền bạc và thời gian để R&D ra một loại dược chất có tác dụng cương dương như Sildenafil của Pfizer nên các hãng khác bán thuốc cương dương có cùng tác dụng với Viagra với giá rẻ hơn nhiều, có khi chỉ bằng ¼ thậm chí 1/10. Việc các hãng khác được bán ra thuốc tương tự (generic) là nguyên nhân làm cho doanh thu thuốc Viagra của Pfizer bị giảm mạnh từ năm 2018-2019, xuống chỉ còn 500-600 triệu đô/năm, bằng ¼ - ⅓ so với các năm trước.
Và tất cả các loại thuốc men khác cũng đều sẽ được bảo hộ bằng sáng chế kiểu đó, phổ biến như anh em thấy là dược chất Paracetamol có trong thuốc Panadol, Tylenol vv và vv, bất kì hãng dược hợp pháp nào cũng được phép làm thuốc có Paracetamol mà không sợ bị ai kiện. Tổng thời gian một loại dược phẩm được bảo hộ bằng sáng chế ở các nước phát triển như Mỹ, EU, Nhật là 20 năm, tính từ khi nộp đơn.
Ví dụ Pfizer nộp đơn cho Viagra ở Châu Âu vào năm 1993 nên bằng sáng chế đã hết hạn bảo hộ năm 2013, tổng thời gian 20 năm không trừ hao khâu phê duyệt hồ sơ. Ở Mỹ là quê nhà của Pfizer nên họ có kiện tụng với các hãng dược khác, nên thay vì hết hạn năm 2014 thì được kéo dài tới 2017, rồi cuối cùng là tháng 4/2020.
Nhìn chung thì thời hạn bảo hộ bằng sáng chế là khoảng thời gian được đặt ra để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ khi 1 công ty phát minh, sáng chế ra công nghệ mới, cho phép họ độc quyền sử dụng nó trong 20 năm để bù đắp lại chi phí R&D và kiếm lời, tạo động lực để các cty khác nghiên cứu thay vì đi sao chép nhau.
Ví dụ năm 2009 Apple được Mỹ phê duyệt bảo hộ bằng sáng chế công nghệ màn hình cảm ứng đa điểm (multi touch) từ năm 2007 - 2027, sau thời gian này thì các hãng điện thoại khác được quyền sử dụng công nghệ màn hình y chang 100% mà không sợ bị Apple kiện là sao chép, còn bây giờ thì nó vẫn là công nghệ độc quyền của Apple, các hãng khác muốn sử dụng thì phải trả phí bản quyền, hoặc sáng chế ra một công nghệ cảm ứng tương đương multi touch.
PS: Trong lĩnh vực âm nhạc, phim ảnh thì người ta không bảo hộ bằng sáng chế mà sẽ bảo vệ bản quyền (copyright), thời hạn tùy theo mỗi nước, từ 75 - 100 năm. Như ở VN thì Luật Sở hữu trí tuệ quy định thời gian copyright là “suốt đời tác giả + 50 năm sau khi tác giả qua đời”, nếu là tác phẩm khuyết danh thì tổng thời gian được bảo vệ bản quyền là 75 năm.
Vậy là Pfizer ứng dụng dược chất Sildenafil này để tạo ra thuốc Viagra, rồi nộp bằng sáng chế ở Châu Âu năm 1993 và ở Mỹ vào năm 1994. Viên thần dược màu xanh dương đó đã giúp họ kiếm được doanh thu từ 1.7 - 2 tỷ đôla/năm từ 2003 - 2017. Họ được bảo hộ bằng sáng chế về loại thuốc Viagra này ở Mỹ tới tháng 4/2020, còn ở Châu Âu thì ngắn hơn, tới tháng 6/2013.
Sau thời hạn Viagra được bảo hộ bằng sáng chế đó, các công ty dược khác trên toàn thế giới được quyền bán ra loại thuốc tương tự, gọi là generic drug. Thuốc tương tự đó được phép có dược chất giống hệt Viagra và có tác dụng cương dương y chang mà không sợ bị Pfizer kiện vi phạm bản quyền.
Chính vì không cần phải tốn công sức, tiền bạc và thời gian để R&D ra một loại dược chất có tác dụng cương dương như Sildenafil của Pfizer nên các hãng khác bán thuốc cương dương có cùng tác dụng với Viagra với giá rẻ hơn nhiều, có khi chỉ bằng ¼ thậm chí 1/10. Việc các hãng khác được bán ra thuốc tương tự (generic) là nguyên nhân làm cho doanh thu thuốc Viagra của Pfizer bị giảm mạnh từ năm 2018-2019, xuống chỉ còn 500-600 triệu đô/năm, bằng ¼ - ⅓ so với các năm trước.
Và tất cả các loại thuốc men khác cũng đều sẽ được bảo hộ bằng sáng chế kiểu đó, phổ biến như anh em thấy là dược chất Paracetamol có trong thuốc Panadol, Tylenol vv và vv, bất kì hãng dược hợp pháp nào cũng được phép làm thuốc có Paracetamol mà không sợ bị ai kiện. Tổng thời gian một loại dược phẩm được bảo hộ bằng sáng chế ở các nước phát triển như Mỹ, EU, Nhật là 20 năm, tính từ khi nộp đơn.
Ví dụ Pfizer nộp đơn cho Viagra ở Châu Âu vào năm 1993 nên bằng sáng chế đã hết hạn bảo hộ năm 2013, tổng thời gian 20 năm không trừ hao khâu phê duyệt hồ sơ. Ở Mỹ là quê nhà của Pfizer nên họ có kiện tụng với các hãng dược khác, nên thay vì hết hạn năm 2014 thì được kéo dài tới 2017, rồi cuối cùng là tháng 4/2020.
Nhìn chung thì thời hạn bảo hộ bằng sáng chế là khoảng thời gian được đặt ra để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ khi 1 công ty phát minh, sáng chế ra công nghệ mới, cho phép họ độc quyền sử dụng nó trong 20 năm để bù đắp lại chi phí R&D và kiếm lời, tạo động lực để các cty khác nghiên cứu thay vì đi sao chép nhau.
Ví dụ năm 2009 Apple được Mỹ phê duyệt bảo hộ bằng sáng chế công nghệ màn hình cảm ứng đa điểm (multi touch) từ năm 2007 - 2027, sau thời gian này thì các hãng điện thoại khác được quyền sử dụng công nghệ màn hình y chang 100% mà không sợ bị Apple kiện là sao chép, còn bây giờ thì nó vẫn là công nghệ độc quyền của Apple, các hãng khác muốn sử dụng thì phải trả phí bản quyền, hoặc sáng chế ra một công nghệ cảm ứng tương đương multi touch.
PS: Trong lĩnh vực âm nhạc, phim ảnh thì người ta không bảo hộ bằng sáng chế mà sẽ bảo vệ bản quyền (copyright), thời hạn tùy theo mỗi nước, từ 75 - 100 năm. Như ở VN thì Luật Sở hữu trí tuệ quy định thời gian copyright là “suốt đời tác giả + 50 năm sau khi tác giả qua đời”, nếu là tác phẩm khuyết danh thì tổng thời gian được bảo vệ bản quyền là 75 năm.
