Dạ quang trên đồng hồ đeo tay: Từ phóng xạ đến chất liệu biết “quang hợp”
P.W
2 nămBình luận: 85
Dạ quang trên đồng hồ đeo tay: Từ phóng xạ đến chất liệu biết “quang hợp”
Trước khi con người biết cách tạo ra những mặt đồng hồ sử dụng những chất phát sáng, cách duy nhất để biết giờ khi trời tối là mua một chiếc đồng hồ có tính năng minute repeater, lên cót để nghe tiếng kính coong rồi từ đó suy luận ra là mấy giờ bao nhiêu phút. Nhưng sau này những người lính hoạt động về đêm thực tình không muốn dùng những chiếc đồng hồ đó ngay cả khi làm nhiệm vụ về đêm, không khác gì “lạy ông con ở bụi này”. Và thế là con người bắt đầu đổ những chất liệu phát quang lên mặt đồng hồ.

Tinhte_Dongho9.jpg

Nhưng ở một khía cạnh khác, gần như chẳng có chất liệu phát quang nào tồn tại được mãi cả. Những chiếc Rolex hay Heuer cũ có được cái dáng vẻ phong trần bụi bặm sau vài chục năm sử dụng chính là nhờ khái niệm mà anh em chơi đồng hồ gọi là “patina”, bề mặt kim, mặt số và phần lume cũ xỉn dần. Đồng hồ vintage sẽ là chủ đề của một bài viết khác, còn trong bài này mình sẽ nói nhiều hơn về cái cách con người khiến mặt số đồng hồ sáng trong đêm tối.

Hiệu ứng lân quang


Khả năng phát sáng trong đêm tối của nhiều chất liệu được gọi là lân quang (phosphorescence), một kiểu phát quang đặc biệt. Còn phát quang (photoluminescence) về cơ bản là khả năng tự trở thành nguồn sáng sau khi được ánh sáng mặt trời chiếu vào. Ánh sáng là những chùm tia photon (một dạng hạt lượng tử trong trường điện từ). Khái niệm phát quang trong vật lý lượng tử khá phức tạp, nhưng có thể tạm hiểu là thế này: Nếu một electron của một nguyên tử có khả năng phát quang thu được hạt photon, nó sẽ được kích thích để có năng lượng cao hơn, và sau khi được đưa về trạng thái nghỉ, electron đó sẽ “thả” hạt photon trước đó ra và tạo ra ánh sáng mắt người có thể nhìn thấy được.

Quảng cáo



Tinhte_Dongho10.jpg

Hai dạng phát quang anh em quen thuộc là huỳnh quang (flourescence) và lân quang. Những chất có khả năng huỳnh quang “nhả” năng lượng chúng thu được rất nhanh, và sẽ chỉ phát sáng khi có một nguồn sáng kích thích chất đó. Lấy ví dụ đơn giản chính là chiếc đèn neon anh em hay dùng ở nhà. Những chất huỳnh quang bên trong ống đèn neon sẽ dừng phát sáng ngay khi nguồn sáng gốc bị tắt.

Trong khi đó lân quang lại có tốc độ nhả photon chậm hơn rất nhiều, mất vài tiếng đồng hồ để thả hết lượng photon đã thu được vào ban ngày khi mặt trời chiếu sáng. Đó chính là chất liệu được đổ lên cọc số đồng hồ đeo tay của chúng ta. Nhưng thực ra chất liệu đầu tiên để làm cọc số dạ quang trên đồng hồ lại là Radium, một chất phóng xạ tự phát sáng.

Radium


Sau khi được sơn lên mặt đồng hồ, radium sẽ từ từ phân rã, tạo ra hạt alpha (2 proton và 2 neutron), hạt beta (electron hoặc positron năng lượng cao), và tia gamma (chùm hạt photon năng lượng cao), nhờ đó radium có thể phát sáng, nhưng rất yếu. Khi ấy con người thường sử dụng radium kết hợp với một lớp sơn phát quang khác tô ra ngoài viền chữ số, ví dụ như kẽm sulfide và một loại kim loại nữa để tạo ra màu sắc phát quang đặc trưng.

Tinhte_Dongho1.jpg

Tinhte_Dongho2.jpg

Ở cái thời con người vẫn chưa hiểu hết về phóng xạ những năm 20, 30 của thế kỷ XX, chúng ta vẫn chưa biết những tác hại tới sức khỏe của phóng xạ. Có hai vấn đề chính với những mặt đồng hồ sử dụng radium làm chất phát quang. Một, nó là chất vô cùng thiếu ổn định, và hai, phóng xạ của nó rất độc với con người. Tia gamma và khí radon đều là những thứ có khả năng gây ung thư cho con người, và cũng có nghiên cứu khoa học chứng minh mặt số đồng hồ đeo tay khi ấy có khả năng gây bệnh hoặc thậm chí gây ngộ độc phóng xạ khiến con người tử vong. Nhưng nhờ khả năng phát sáng rất tốt, nhiều mẫu đồng hồ quân đội thời bấy giờ vẫn dùng rất nhiều radium để người lính sử dụng hiệu quả hơn. Chúng đều chỉ dành cho quân nhân và đều có dòng chữ “tiêu hủy sau khi sử dụng” để không làm hại tới sức khỏe của thường dân. Nhưng giờ chúng trở thành đồ sưu tầm, vì rất hiếm, bất chấp sự nguy hiểm của Radium đối với cơ thể con người.

Quảng cáo



Như đã nói, Radium là một chất không hề ổn định. Có những chiếc đồng hồ chỉ vài năm sau khi sử dụng đã không thể phát sáng trong đêm, nhưng cũng có chiếc vài chục năm chưa tắt.

Sau vài chục năm, đồng hồ sử dụng radium làm chất phát quang sẽ ngừng phát sáng, nhưng chu kỳ bán rã của chất này là 1.602 năm, và vẫn luôn có khả năng phóng xạ chừng nào chúng còn tồn tại. Vài anh em săn đồng hồ cổ chỉ cần dùng máy đo geiger dí vào mặt đồng hồ là biết con số đó có đúng là dùng radium hay là hàng fake.

Tinhte_Dongho3.jpg

Anh em có thể không biết, chiếc GMT Master 6542 của Rolex là một trong số những chiếc đồng hồ sử dụng radium làm chất phát quang ở cả mặt số lẫn viền bezel, và Rolex từng phải thu hồi chúng để thay thế viền bezel vì lo ngại mối nguy hiểm từ phóng xạ.

Promethium và Tritium


Sau vài thập kỷ, con người mới chấp nhận một thực tế rằng radium hoàn toàn không an toàn để làm chât phát quang trên đồng hồ, và những nghiên cứu mới để tìm chất thay thế được tiến hành. Một trong số đó khám phá tiềm năng của những đồng vị phóng xạ ít gây nguy hiểm cho con người hơn, ví dụ như promethium. Nó chỉ tạo ra hạt beta, và năng lượng cũng thấp hơn radium nên sử dụng để làm chất kích thích phosphor phát sáng cũng an toàn hơn. Seiko từng sử dụng promethium-147 để làm đồng hồ, nhưng chu kỳ bán rã của nó chỉ là 2,62 năm, nên khả năng phát sáng của promethium cũng rất kém nếu so với radium.

Quảng cáo



Tinhte_Dongho4.jpg

Tinhte_Dongho5.jpg

Trong khi đó tritium, đồng vị phóng xạ của Hydrogen cũng tạo ra hạt beta năng lượng thấp, nhưng có chu kỳ bán rã dài hơn, 12,32 năm, và nó được đóng vào trong những tuýp thủy tinh kín để phát sáng. Không chỉ dùng cho đồng hồ, mà tritium cũng được dùng để làm những chi tiết phát quang trên máy bay hay thước ngắm vũ khí. Hiện giờ có lẽ những hãng đồng hồ nổi nhất vẫn còn dùng tritium làm chất phát quang chính là Ball và Luminox, nhìn tuýp tritium bên trong cọc số sáng chói, rất đã.

Tinhte_Dongho6.jpg

Vấn đề của tritium là vì nó có chu kỳ bán rã, nên sau một thời gian, khả năng phát sáng của nó cũng sẽ giảm dần và rồi tắt ngấm, vẫn không tối ưu cho một chiếc đồng hồ dùng vài chục năm trời.

Luminova và Super Luminova


Luminova được công ty Nemoto Nhật Bản phát minh ra vào năm 1993, và đến năm 1998, RC-Tritec AG kết hợp với Nemoto để mở LumiNova AG Thụy Sỹ, cung cấp chất phát quang cho ngành công nghiệp đồng hồ tại đất nước này. Về cơ bản, Luminova giống như một dạng “pin mặt trời”, lưu năng lượng photon nó giữ được vào ban đêm, và ban ngày lại phải “sạc” lại photon vào các phân tử luminova. Lợi thế của nó là không độc, không có phóng xạ, nhưng bù lại là luminova chỉ phát sáng được vài tiếng đồng hồ trước khi hết photon.

Tinhte_Dongho7.jpg

Tinhte_Dongho8.jpg

Luminova sử dụng một chất liệu có tên stronti aluminat (SrAl2O4), có cường độ sáng rất mạnh sau khi hấp thụ đủ photon. Chất liệu này được kết hợp với Europi, một nguyên tố không độc, không có phóng xạ để tạo ra Luminova. Thậm chí người Nhật còn giỏi tới mức tạo ra được nhiều sắc xanh khác nhau cho chất phát quang gần như hoàn hảo này, xanh da trời sáng được lâu nhất, còn xanh lá có cường độ sáng cao nhất. Nó gần như là lựa chọn lý tưởng cho các nhà sản xuất đồng hồ, khi không bị tiêu biến trong quá trình sử dụng, chỉ bị ảnh hưởng bởi độ ẩm cao mà thôi. Super-Luminova mới đến mức, bây giờ chúng ta vẫn chưa thể biết chất liệu phát sáng này có vòng đời bao nhiêu năm.

Theo Hodinkee
84 bình luận
Nói đến "dạ quang" chợt nhớ đến chiếc đồng hồ dạ quang Casio được thằng bạn hồi cấp III tặng, chiếc đồng hồ khá nhỏ nhắn nhưng thiết kế màu sắc hài hoà, các chi tiết như kim đồng hồ, con số hiển thị giờ, phút cũng rất bắt mắt! Tiếc là giờ em nó nghỉ thở rồi, thay pin cũng ko thấy chạy nữa, dù đã hư nhưng vẫn giữ làm kỷ niệm 1 thời năm 1998 😁
| Sent from CRAZYSEXYCOOL1981 using BlackBerry Athena |

2.jpg
@Nhopt Pham may ổng chưa đưa lên mấy cái airpod vs ipad các thứ lên 😆
@Nhopt Pham thật sự e bị ổng ám ảnh kinh luôn, đi đâu cũng thấy, lên chợ máy ảnh cũng thấy ổng, ko hiểu sao muốn stress với ổng luôn
@sonnguyen_uiq3.0 Mấy bạn này đang nói ông nào vậy. Chẳng hiểu
Lonie Nguyen
ĐẠI BÀNG
2 năm
@leemanhj916 nói cái thanh nien @điên ở trên chứ noi ai, post nào cũng canh me cmt đầu tiên rồi chèn cái hình chà bá vô câu like, nhìn ám ảnh vc, chưa kể cái chữ ký crazy sexy cu cu gì gì đó nhìn nó như con giun á, loằn quoằng rối mắt vl, ae ý kiến biết bao nhiu lần mà vẫn vậy, k hiểu có não k nữa
Bài viết hay quá!!! Mình được đọc mấy hãng dùng trition thường thay miễn phí ống dạ quang cho khách sau khi hết sáng. Do chu kỳ bán rã là 12.5 năm nên mặt đồng hồ sẽ sáng nhất là 12.5 năm và giảm độ sáng trong 12.5 năm sau đó
@Nam Air Bạn ơi chu kỳ bán rã là sau từng đó thời gian 12.5 năm chất đó chỉ còn 1 nửa. Vậy nên sáng nhất vẫn là lúc mua nhé. Sau đó giảm dần.
winbytrick
ĐẠI BÀNG
2 năm
Trititum làm dây chuyền đeo cũng chuẩn, tối nhìn phê luôn
20190502_180122.jpg
20190417_181333.jpg
@winbytrick mua đâu thế bác
@winbytrick mua ở đâu vậy bác 😁
winbytrick
ĐẠI BÀNG
2 năm
@lonely_haipro Bisu, edczone có bán đó bạn. Vỏ ngoài titanium, 3 thanh tritium 3x25mm
@winbytrick Cho link mua đi bác
@winbytrick xin thông tin tên sản phẩm nha ông
IdolPC
TÍCH CỰC
2 năm
Cá nhân mình vẫn thích các đồng hồ cơ, có kim giờ phút giây, dây đeo kim loại hoặc da...chứ mấy loại như Iwatch chẳng thích...
@honda fortune Bác nên tìm hiểu, cái j cũng có cái hay của nó, đó là sở thích...sự tinh vi của bộ máy..
Phu Vu 1802
ĐẠI BÀNG
2 năm
@DuongHoangKhang 😃 chắc bác kia xài patek philip ji đó nên sai số thấp
Vmemory
CAO CẤP
2 năm
@honda fortune Sở thích bạn ạ. Mình coi giờ vẫn thích xem đồng cơ
Mình đeo đồng hồ cơ chạy pin, đeo lâu rồi không nhớ là có phải chỉnh không nhưng lần thay pin gần nhất cũng hơn 2 năm đến giờ không chỉnh gì cả. Đắt tiền thì nhà sản xuất đã căn chỉnh chuẩn rồi nên sai lệch ít, còn hàng rẻ thì hên xui, 1 tháng sai 5p là bình thường
Trước đeo đồng hồ tự động còn cực hơn, chỉnh có chút xíu nhưng không chính xác được, không bị nhanh thì lại chậm, nhưng thà bị nhanh còn đỡ hơn vì ít ra không bao giờ nó trễ
@honda fortune Vì có mấy thành phần:
1. Người nhàn rỗi, đeo đồng hồ chơi chơi
2. Người làm việc bàn giấy. Hành chính
3. Người hoài niệm, thích dùng đồ cơ khí chính xác, phức tạp
4. Người đua đòi "cơ", người ta dùng cơ thì mình cứ dùng cơ, cái này chiếm nhiều nhất.
tieutu911
TÍCH CỰC
2 năm
(Nhưng sau này những người lính hoạt động về đêm thực tình không muốn dùng những chiếc đồng hồ đó ngay cả khi làm nhiệm vụ về đêm) khúc này hình như có gì đó sai sai. Đáng lẽ là ngay cả khi làm công việc bàn giấy mới đúng chứ :eek:
utkz2319
TÍCH CỰC
2 năm
@tieutu911 Ý là khi làm hoạt động bí mật thì tiếng đồng hồ sẽ làm lộ vị trí, còn làm công việc bàn giấy thì đương nhiên phải có đèn, cần gì nghe tiếng đồng hồ, trực tiếp nhìn là dc
@tieutu911 Người ta đã diễn giải thêm câu "Lạy ông con ở bụi này" rồi, bác đọc mà không hiểu bài à?
taituan83
ĐẠI BÀNG
2 năm
@tieutu911 Đồng ý với bạn. Mình thấy thế này thì hợp lý hơn: "...Nhưng sau này những người lính hoạt động về đêm thực tình không muốn dùng những chiếc đồng hồ đó, nhất là khi làm nhiệm vụ về đêm..."
kebono
TÍCH CỰC
2 năm
- cái đồng hồ fake của em nó mất màu từ lâu rồi -_-
xthanhtommyx
ĐẠI BÀNG
2 năm
Thi thoảng có bài hay phết. A e hạn chế post bài nhảm mà tìm những bài ntn dịch nhé, tks.
JizinT
TÍCH CỰC
2 năm
Chụp trong thang máy, đồ đểu mà sáng hơn đồ thiệt :
Thích sáng bảy màu thì tìm BALL
2A6B902B-0F82-41E4-AC29-A3F34759C7B7.jpeg
Thề lần đầu mua con đồng hồ cơ mấy triệu bạc. Cũng chả biết nó sáng trong đêm, đeo đi ra nắng xong vào nhà, tự dưng nhìn nó sáng bừng lên thích vãi, cứ đi ra nắng xong đi vào để xem :p
ddamme
TÍCH CỰC
2 năm
@If you dont mind mà chỉ đc 1 chút thôi là tắt rồi. Cái gì lâu cũng k tốt cho sức khoẻ.
Phu Vu 1802
ĐẠI BÀNG
2 năm
@If you dont mind Có nhất thiết phải là ánh sáng mặt tr không mấy a?? Hay ánh sáng thường vẫn đc
@FatKid Tắt đèn lấy đèn flash đt rọi zô vài giây rồi tắt cũng phê lắm bác...keke
@ddamme Như Gshock cũng lâu lâu mà
can412
ĐẠI BÀNG
2 năm
Hình như công ty sản xuất sơn dạ quang lớn nhất thế giới cũng là của nhật, chiếm 60 70% thị phần thế giới gì đấy, mình nhớ coi trong những người khổng lồ lặng thầm là vậy
Cái seiko của mình ra nắng một chút thôi ... vô chỗ toó nó sáng bừng luôn .. vãi đạn ...
TitNguyenOz
ĐẠI BÀNG
2 năm
@Bão Sài Gòn Đây seiko
725EEE41-80E3-457D-9532-373CCECF3633.jpeg
batrung2906
ĐẠI BÀNG
2 năm
@Bão Sài Gòn con của mình cũng vậy nhưng sáng vài ba phút rồi nó tắt à 😔
Roxbenxz
TÍCH CỰC
2 năm
@batrung2906 Em cũng Seiko mà con e hơi ít :v
image.jpg
Hay
TitNguyenOz
ĐẠI BÀNG
2 năm
Vừa đọc vừa chụp cái đh cùi của mình ai dùng seiko điểm danh cô
7F0A8751-5FFD-4D81-87AC-D78042ED781A.jpeg
SULLEY
TÍCH CỰC
2 năm
Cái decal dạ quang bán trên zalada là loại nào nhỉ???
johnny8384
TÍCH CỰC
2 năm
Dạ quang nhưng chỉ được 1 lúc thôi chứ có fải sáng được cả đêm đâu ta!
ddamme
TÍCH CỰC
2 năm
@johnny8384 Đương nhiên rồi bạn, sáng cả đêm như bóng đèn họ làm vẫn được thôi nhưng để làm gì? mất công, tiền,giá...... mình nhớ công nghệ dạ quang ( lume) này khởi nguồn nó là ứng dụng sự phóng xạ, ứng dụng đầu tiên là trên mấy ống ngắm của súng có cái tia chiếu thẳng ra đó, còn trên đồng hồ thì chẳng đc mấy phần, cứ xíu là xèo rồi mà sáng yếu nữa.
truongdoduy
ĐẠI BÀNG
2 năm
@ddamme Cái tia đó là laze bạn nha. Còn cái bạn đang nói là cái hồng tâm trong ống ngắm ấy. Chắc bạn chưa xài súng ngắm bao giờ rồi. 😆)))
Sức hút của Omega thật không thể miêu tả bằng lời...😔:(
bb7290deu
ĐẠI BÀNG
2 năm
Tối là ko thấy gì luôn hi hi
BEC3A582-CFD2-455B-AE1A-9E9EA4DD5A11.jpeg
greatmen88
TÍCH CỰC
2 năm
C6FA79D5-33AB-4186-ADAA-CCD3D788BC27.jpeg
Góp vui đêm khuya
lecaothang
ĐẠI BÀNG
2 năm
@greatmen88 Ban ngày của mình nó cũng sáng
0590C8C9-7674-4334-BED3-9FEFE729C650.jpeg
greatmen88
TÍCH CỰC
2 năm
@lecaothang Hic, Casio ko so dc với Rolex được má ơi
lecaothang
ĐẠI BÀNG
2 năm
@greatmen88 Replica mà 😔


Tải app Tinh tế

Tải app Tinhte - Theo dõi thông tin mà bạn yêu thích

Tải app TinhteTải app Tinhte
Tải app Tinh tế cho Android trên Google PlayTải app Tinh tế cho iPhone, iPad trên App Store





Đang theo dõi




  • Chịu trách nhiệm nội dung: Trần Mạnh Hiệp
  • © 2021 Công ty Cổ phần MXH Tinh Tế
  • Địa chỉ: 209 Đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, TP.HCM
  • Số điện thoại: 02862713156
  • MST: 0313255119
  • Giấy phép thiết lập MXH số 11/GP-BTTTT, Ký ngày: 08/01/2019