Dân số loài người đã tăng lên quá lớn, còn mức tiêu thụ cũng đã quá cao để Trái Đất có thể duy trì bền vững như hiện nay, theo cảnh báo từ một nghiên cứu mới. Dựa trên hơn 2 thế kỷ dữ liệu dân số, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Flinders (Úc) cho thấy loài người đang sống vượt xa giới hạn mà hành tinh này có thể hỗ trợ trong dài hạn.
Các nhà sinh thái học gọi khả năng một môi trường có thể duy trì quần thể của một loài là “sức chứa” (carrying capacity). Đây là con số ước tính số lượng cá thể có thể tồn tại lâu dài, dựa trên lượng tài nguyên sẵn có và tốc độ chúng được tái tạo. Loài người, Homo sapiens, đặc biệt giỏi trong việc đẩy giới hạn này, nhờ xu hướng tìm kiếm các giải pháp công nghệ để vượt qua những rào cản tự nhiên của việc tái tạo tài nguyên, nhất là thông qua việc khai thác nhiên liệu hóa thạch.
Điều thú vị là thuật ngữ “sức chứa” bắt nguồn từ ngành vận tải biển vào cuối thế kỷ 19, khi tàu chạy bằng than dần thay thế tàu buồm. Ban đầu, nó được dùng để tính lượng hàng mà một con tàu có thể chở mà không làm ảnh hưởng đến lượng than, nước cần thiết để vận hành, cũng như số thủy thủ cần có.
Chính việc chuyển sang sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong vận tải và nhiều ngành khác đã tạo nền tảng cho sự bùng nổ dân số trong thế kỷ 20. Hiện nay, dân số Trái Đất vào khoảng 8,3 tỷ người. Các nền kinh tế hiện đại, vốn phụ thuộc vào tăng trưởng liên tục, dường như chưa tính đến giới hạn tái tạo của tài nguyên, vì nhiên liệu hóa thạch đã tạm thời bù đắp phần thiếu hụt đó.
Các nhà nghiên cứu phân biệt giữa sức chứa tối đa, giới hạn lý thuyết tuyệt đối, bất kể cái giá phải trả như đói kém, dịch bệnh hay chiến tranh, và sức chứa tối ưu, nơi dân số vừa bền vững vừa đảm bảo mức sống tối thiểu. Trước những năm 1950, dân số loài người tăng với tốc độ ngày càng nhanh, nhưng đến đầu thập niên 1960, tốc độ này bắt đầu chậm lại dù tổng dân số vẫn tăng. Sự thay đổi này được gọi là “giai đoạn nhân khẩu học tiêu cực”. Điều đó có nghĩa là dân số tăng thêm không còn đồng nghĩa với tăng trưởng nhanh hơn. Khi phân tích giai đoạn này, các nhà khoa học dự đoán dân số toàn cầu có thể đạt đỉnh khoảng 11,7 đến 12,4 tỷ người vào cuối những năm 2060 hoặc 2070, nếu xu hướng hiện tại tiếp tục.
Khoảng 12 tỷ người được xem là mức sức chứa tối đa tuyệt đối, nhưng con số này vẫn cao hơn rất nhiều so với mức tối ưu trong điều kiện tiêu thụ hiện nay, chỉ khoảng 2,5 tỷ người. Khoảng cách giữa mức tối ưu 2,5 tỷ người và dân số hiện tại khoảng 8,3 tỷ người có thể lý giải phần nào các vấn đề tiêu thụ quá mức mà loài người đang đối mặt. Ví dụ, vào tháng 1 năm nay, Liên Hợp Quốc cảnh báo thế giới đang rơi vào tình trạng “phá sản nước”. Các quần thể động vật suy giảm nhanh vì không thể cạnh tranh tài nguyên với con người hoặc theo kịp nhu cầu ngày càng lớn của chúng ta.
Trong khi đó, việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để tạm thời nâng cao sức chứa của Trái Đất, như sản xuất phân bón cho nông nghiệp hay cung cấp năng lượng cho cuộc sống hiện đại, rõ ràng không phải là giải pháp bền vững. Chính nhiên liệu hóa thạch cũng đang thúc đẩy biến đổi khí hậu do con người gây ra, làm rối loạn các hệ sinh thái và nguồn tài nguyên tự nhiên trên toàn cầu.
Theo IOP Science, SA
Các nhà sinh thái học gọi khả năng một môi trường có thể duy trì quần thể của một loài là “sức chứa” (carrying capacity). Đây là con số ước tính số lượng cá thể có thể tồn tại lâu dài, dựa trên lượng tài nguyên sẵn có và tốc độ chúng được tái tạo. Loài người, Homo sapiens, đặc biệt giỏi trong việc đẩy giới hạn này, nhờ xu hướng tìm kiếm các giải pháp công nghệ để vượt qua những rào cản tự nhiên của việc tái tạo tài nguyên, nhất là thông qua việc khai thác nhiên liệu hóa thạch.
Điều thú vị là thuật ngữ “sức chứa” bắt nguồn từ ngành vận tải biển vào cuối thế kỷ 19, khi tàu chạy bằng than dần thay thế tàu buồm. Ban đầu, nó được dùng để tính lượng hàng mà một con tàu có thể chở mà không làm ảnh hưởng đến lượng than, nước cần thiết để vận hành, cũng như số thủy thủ cần có.
Chính việc chuyển sang sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong vận tải và nhiều ngành khác đã tạo nền tảng cho sự bùng nổ dân số trong thế kỷ 20. Hiện nay, dân số Trái Đất vào khoảng 8,3 tỷ người. Các nền kinh tế hiện đại, vốn phụ thuộc vào tăng trưởng liên tục, dường như chưa tính đến giới hạn tái tạo của tài nguyên, vì nhiên liệu hóa thạch đã tạm thời bù đắp phần thiếu hụt đó.
Các nhà nghiên cứu phân biệt giữa sức chứa tối đa, giới hạn lý thuyết tuyệt đối, bất kể cái giá phải trả như đói kém, dịch bệnh hay chiến tranh, và sức chứa tối ưu, nơi dân số vừa bền vững vừa đảm bảo mức sống tối thiểu. Trước những năm 1950, dân số loài người tăng với tốc độ ngày càng nhanh, nhưng đến đầu thập niên 1960, tốc độ này bắt đầu chậm lại dù tổng dân số vẫn tăng. Sự thay đổi này được gọi là “giai đoạn nhân khẩu học tiêu cực”. Điều đó có nghĩa là dân số tăng thêm không còn đồng nghĩa với tăng trưởng nhanh hơn. Khi phân tích giai đoạn này, các nhà khoa học dự đoán dân số toàn cầu có thể đạt đỉnh khoảng 11,7 đến 12,4 tỷ người vào cuối những năm 2060 hoặc 2070, nếu xu hướng hiện tại tiếp tục.
Khoảng 12 tỷ người được xem là mức sức chứa tối đa tuyệt đối, nhưng con số này vẫn cao hơn rất nhiều so với mức tối ưu trong điều kiện tiêu thụ hiện nay, chỉ khoảng 2,5 tỷ người. Khoảng cách giữa mức tối ưu 2,5 tỷ người và dân số hiện tại khoảng 8,3 tỷ người có thể lý giải phần nào các vấn đề tiêu thụ quá mức mà loài người đang đối mặt. Ví dụ, vào tháng 1 năm nay, Liên Hợp Quốc cảnh báo thế giới đang rơi vào tình trạng “phá sản nước”. Các quần thể động vật suy giảm nhanh vì không thể cạnh tranh tài nguyên với con người hoặc theo kịp nhu cầu ngày càng lớn của chúng ta.
Trong khi đó, việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để tạm thời nâng cao sức chứa của Trái Đất, như sản xuất phân bón cho nông nghiệp hay cung cấp năng lượng cho cuộc sống hiện đại, rõ ràng không phải là giải pháp bền vững. Chính nhiên liệu hóa thạch cũng đang thúc đẩy biến đổi khí hậu do con người gây ra, làm rối loạn các hệ sinh thái và nguồn tài nguyên tự nhiên trên toàn cầu.
Theo IOP Science, SA
