Đầu tiên cũng phải thừa nhận, 3.6 triệu USD, tương đương hơn 91 tỷ Đồng hoàn toàn không phải một con số nhỏ. Nhưng kinh phí để những nghệ sĩ và đạo diễn người Latvia tạo ra Flow, nếu so sánh với số tiền để sản xuất những bộ phim hoạt hình khác, đúng chỉ là con số lẻ. Chẳng hạn, lấy ví dụ 4 tác phẩm cùng được đề cử hạng mục phim hoạt hình điện ảnh xuất sắc nhất tại Oscar 2025 vừa diễn ra hồi đầu tuần đi, Inside Out 2 ngốn của Pixar và Walt Disney 200 triệu USD. Hay The Wild Robot của DreamWorks cũng tốn tới 78 triệu USD.
Ấy vậy nhưng, bộ phim đúng chuẩn mực chất lượng của một tác phẩm độc lập của người Latvia vẫn giành được giải Oscar cho phim hoạt hình điện ảnh xuất sắc nhất.
Thứ đáng kể nhất ở khía cạnh công nghệ và kỹ thuật đồ họa máy tính, không cần bất kỳ công cụ hay engine đồ họa 3D nào quá phức tạp hay được phát triển riêng một cách tốn kém để phục vụ nhu cầu của nhà làm phim, Flow được Gints Zilbalodis dựng bằng Blender, rồi render từng khung hình bằng công cụ Eevie, một công cụ mã nguồn mở hoàn toàn miễn phí, thứ mà hầu hết mọi người đều chỉ nghĩ đến khi họ học về đồ họa 3D.
Ấy vậy nhưng, bộ phim đúng chuẩn mực chất lượng của một tác phẩm độc lập của người Latvia vẫn giành được giải Oscar cho phim hoạt hình điện ảnh xuất sắc nhất.
Dựng Blender rồi giành giải Oscar
Thứ đáng kể nhất ở khía cạnh công nghệ và kỹ thuật đồ họa máy tính, không cần bất kỳ công cụ hay engine đồ họa 3D nào quá phức tạp hay được phát triển riêng một cách tốn kém để phục vụ nhu cầu của nhà làm phim, Flow được Gints Zilbalodis dựng bằng Blender, rồi render từng khung hình bằng công cụ Eevie, một công cụ mã nguồn mở hoàn toàn miễn phí, thứ mà hầu hết mọi người đều chỉ nghĩ đến khi họ học về đồ họa 3D.
Có lẽ, một lý do khiến Flow, tên gốc tiếng Latvia là Straume, giành được giải thưởng của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật điện ảnh Hoa Kỳ, chính là nhờ tông màu đầy tươi sáng cùng ánh sáng mơ màng của bộ phim. Đó là thứ vô cùng thân quen, với các tác phẩm do ngài Hayao Miyazaki đã đem tới cho những người hâm mộ điện ảnh thông qua những tác phẩm kinh điển mà ông cùng những đồng sự tại Studio Ghibli tạo ra.
Nhưng cùng lúc, thứ đồ họa máy tính được tạo ra và thể hiện trong Flow vừa lạ vừa quen, vừa có cảm giác như một đoạn cắt cảnh trong game, nhưng lại đầy tính nghệ thuật, mô tả tầm nhìn của đạo diễn. Cũng là dễ hiểu khi nhiều người nhìn vào trailer của Flow, ngay lập tức họ nghĩ tới một tác phẩm game cũng lấy nhân vật chính là một chú mèo, cũng trong một thế giới không có con người sinh sống.
Điều đó, trên khía cạnh kỹ thuật lẫn nghệ thuật, thực sự đã chứng minh được hai điều. Thứ nhất, chẳng cần tới những công cụ được coi là “tiêu chuẩn trong ngành” nếu xét tới ngành sản xuất phim hoạt hình đồ họa máy tính, vẫn có thể tạo ra một tác phẩm ấn tượng và cuốn hút. Và thứ hai, giải Oscar dành cho Flow chứng minh được rằng phim độc lập vẫn còn đất sống.
Và ở trung tâm của Flow, có lẽ chính là nhà làm phim “đa năng” Gints Zilbalodis. Nhìn vào danh sách những công việc của từng người trong nhóm đủ để được coi là cả “đoàn làm phim”, thay vì hàng trăm người đảm trách nhiều nhiệm vụ khác nhau như Inside Out 2 hay The Wild Robot, anh em có thể thấy Zilbalodis cùng lúc đảm nhiệm vô vàn nhiệm vụ: Đạo diễn, đồng biên kịch (viết kịch bản chung với Matīss Kaža), sản xuất, biên tập, sản xuất âm nhạc (cùng Rihards Zaļupe) và đảm nhiệm luôn cả vai trò kỹ thuật điện ảnh (cinematography) nữa.
Dễ coi đây là một kiệt tác của cá nhân Zilbalodis, cùng những người bạn ở Dream Well Studio do anh thành lập, có trụ sở tại thủ đô Riga, Latvia, và hãng phim Pháp, Sacrebleu Productions. Rồi cùng Kaža, cả hai giành được Oscar, tạo ra một kỷ lục mới, biên kịch trẻ tuổi nhất giành Oscar cho một bộ phim hoạt hình điện ảnh, khi Kaža mới 29 tuổi.
Sinh năm 1994, Gints Zilbalodis sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật và thủ công. Mẹ của anh là một họa sĩ, còn cha là một nhà điêu khắc. Ngay từ rất sớm, Gints đã coi điện ảnh như một nền tảng để truyền tải ý nghĩ và cảm xúc của bản thân. Sau khi tốt nghiệp trung học, Gints không lên đại học, vì ở Latvia không có trường lớp nào dạy về đồ họa và cử động 3D hết. Anh tự mày mò học về animation, thiết kế âm thanh và sáng tác âm nhạc.
Quảng cáo
Nhưng ngay từ cái thời điểm năm 2012, tức là khi Gints tròn 18 tuổi, anh đã làm ra được một đoạn phim ngắn mang tên Aqua. Có lẽ nó chính là nền móng để tạo ra Flow của ngày hôm nay. Cũng là một chú mèo phải tìm cách sống sót trong một thế giới ngập chìm trong nước, nhưng chính Aqua là bước ngoặt khiến Gints lựa chọn đồ họa máy tính thay cho những nét vẽ của anh.
Rồi chính cái quá trình sản xuất bộ phim cũng là thứ đáng nói.
Giới hạn công nghệ biến thành điểm nhấn mỹ thuật
Công cụ mã nguồn mở miễn phí hoàn toàn, Blender thực tế có hai engine render khung hình đồ họa 3D. Một là Cycles. Nó cho phép tạo ra những khung hình ấn tượng hơn, vì engine này xử lý được ray tracing thời gian thực cũng như những kỹ thuật mô phỏng ánh sáng phức tạp. Nhưng đổi lại, cấu hình máy tính cần để sử dụng Cycles, tạo ra những khung hình phim hoàn chỉnh là rất lớn.
Vậy là Gints chọn Eevie, công cụ gần như cho phép render thời gian thực, hệt như những đoạn phim cắt cảnh của những trò chơi điện tử, tận dụng những giải pháp rút gọn chất lượng hình ảnh để rút ngắn thời gian render.
Quảng cáo
Đấy chính là thứ tạo ra những hình ảnh không hề chi tiết trên cơ thể và bộ lông của những nhân vật trong Flow. Nhưng ở một khía cạnh đầy tính chủ quan và nghệ thuật, chính điều đó lại tạo ra cá tính riêng của bộ phim hoạt hình này. Những nhân vật từ chú mèo, chú chó hay capybara và vượn cáo xuất hiện trong phim nhìn chẳng khác gì những nét cọ sơn acrylic, nhưng thật ra những chi tiết ấy đều đến từ giới hạn kỹ thuật của Eevie. Cảm giác tự nhiên bỗng chốc được ưu tiên hơn cảm giác chân thực.
Nhiều chuyên gia trong ngành đồ họa máy tính thậm chí còn cho biết, quá trình sản xuất Flow diễn ra trước cả khi Blender Foundation cùng những tình nguyện viên điều chỉnh lại Eevie, để công cụ render tốc độ cao này có được khả năng hỗ trợ những node geometry, cải thiện chất lượng hình ảnh.
Cái tuyệt vời nhất, là anh em hoàn toàn có thể lên kênh YouTube của Gints Zilbalodis để xem anh làm việc như thế nào, từ mô hình cơ bản của một chú mèo, cách chú mèo không tên trong Flow cử động:
…cho tới cách tạo ra những khung hình để render ra từng frame của bộ phim hoạt hình:
Những chia sẻ của Zilbalodis về “công cụ miễn phí”
Hồi tháng 1, trang chủ của Blender đã có cuộc phỏng vấn Gints Zilbalodis, như một “người dùng” công cụ miễn phí mã nguồn mở mà họ phát triển. Ở thời điểm đó, Flow cũng đã được đề cử, và giành không ít giải thưởng ở Liên hoan phim Cannes, Giải thưởng phim châu Âu, giải BAFTA, Annie, Quả cầu Vàng, rồi cả Oscar nữa.
Ở cuộc phỏng vấn này, Gints cho biết:
Tôi đã làm hoạt hình, đủ thể loại. Tôi bắt đầu với hoạt hình vẽ tay, rồi 2D, rồi hoạt hình số. Nhưng sau vài phim ngắn, tôi nhận ra tôi vẽ không đẹp, và tôi chuyển sang hoạt họa 3D vì tôi có thể tạo model vật thể và di chuyển camera. Thành ra ban đầu tôi dùng Maya, công cụ chúng tôi được dạy ở trường khi ấy.
Sau khi làm xong Away hồi năm 2019, tôi quyết định chuyển hẳn sang Blender, cơ bản chính vì Eevie. Tôi bắt đầu với việc sử dụng phiên bản 2.8 beta, hay thậm chí là bản alpha thì phải. Cũng mất một khoảng thời gian để làm quen với mọi thứ, nhưng thật ra quá trình đó rất dễ dàng. Nhiều người làm animator của dự án Flow cũng chỉ mất chưa tới một tuần để chuyển từ Maya sang Blender.
Eevie hấp dẫn đối với tôi vì một lý do, ngay cả với dự án Away hồi năm 2019, hình ảnh của phiên bản hoàn chỉnh cũng được xuất dưới dạng playblast chứ không phải render từng khung hình một, hiểu nó giống như bản preview xem trước ấy. Rồi tôi cảm thấy háo hức vì workflow của mình vẫn hiện diện trong Blender, nhưng cho phép tôi kiểm soát nhiều thứ hơn. Vì kinh phí, tốc độ làm việc là thứ cực kỳ quan trọng đối với chúng tôi, không chỉ khi render mà còn trong quá trình làm việc với file, điều chỉnh ánh sáng và điều chỉnh toàn bộ góc nhìn của hình ảnh.
Trước đó tôi cũng có nghiên cứu vài engine phát triển game. Nhưng thời điểm đó rất khó nghiên cứu ra một workflow hợp lý để làm phim. Còn Blender thì là lý tưởng, vì nó có mọi công cụ tôi cần.
Quá trình sản xuất phim
Dưới đây cũng là những chia sẻ của Gints Zilbalodis trong bài phỏng vấn với Blender, về toàn bộ quá trình sản xuất ra Flow, thứ đã tiêu tốn của anh cùng các đồng nghiệp gần 4 triệu Đô:
Toàn bộ dự án mất khoảng 5 năm rưỡi. Trong năm đầu tiên, tôi viết kịch bản, học Blender và tìm kiếm nguồn tài trợ cho Dream Well Studio. Đó là vào năm 2019. Vào năm 2020, chúng tôi đã đảm bảo được một số nguồn tài trợ ,và tôi chuyển đến một không gian làm việc chung với các nghệ sĩ và nhà phát triển khác cũng đang sử dụng Blender. Đó là nơi tôi kết nối với Mārtiņš Upītis và Konstantīns Višņevskis.
Mārtiņš là một trong những người đầu tiên tôi tiếp cận, không phải chỉ để giao nhiệm vụ cho anh ấy làm hoạt họa mô phỏng nước, mà ban đầu chỉ để xem anh ấy có thể đóng góp như thế nào. Tuy nhiên, chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng anh ấy có chuyên môn sâu về nước, kiến thức sâu hơn bất kỳ ai khác.
Chúng tôi may mắn vì trong giai đoạn đầu thực hiện Flow, chỉ có mình tôi, vì vậy đại dịch không ảnh hưởng nhiều đến chúng tôi. Vào thời điểm chúng tôi chuyển sang sản xuất toàn diện vào năm 2023, mọi thứ đã ổn định.
Tôi đã tạo một đoạn phim ngắn để giới thiệu về Flow, dài khoảng một phút rưỡi, trong đó tôi đã xem xét toàn bộ quy trình làm việc. Về mặt kỹ thuật, nó khá cơ bản, nhưng rất hữu ích để thử nghiệm quy trình. Điều đó đã dẫn đến đoạn giới thiệu đầu tiên của chúng tôi, mà tôi chưa bao giờ công khai. Sau đó, chúng tôi đã tạo một đoạn giới thiệu hoàn toàn mới khác, mà chúng tôi đã sử dụng để giới thiệu.
Vào năm 2021, chúng tôi bắt đầu thuê họa sĩ ý tưởng và xây dựng nhóm. Chúng tôi đã đưa những người thiết kế rig hoạt họa, và và dev vào để tạo các kịch bản tùy chỉnh, giúp hợp lý hóa quy trình làm việc trong khi tôi đang làm việc trên hoạt hình.
Xưởng phim ở Latvia tương đối nhỏ, tất cả đều phải ngồi chung trong một phòng. Tổng cộng, chúng tôi chỉ có khoảng 15 đến 20 người, nhưng tại bất kỳ thời điểm nào, thường chỉ có ba đến năm người làm việc, vì các nhóm khác nhau xử lý tiền kỳ và hậu kỳ.
Chúng tôi có một nhóm trang trí bối cảnh. Tôi sẽ thiết kế cảnh ban đầu bằng quá trình previz, và họ sẽ tinh chỉnh nó bằng cách thêm nhiều cây cối, đạo cụ và chi tiết môi trường hơn. Các họa sĩ ý tưởng đã phác thảo các tòa nhà và tìm ra cách xây dựng của chúng, kết hợp các yếu tố kể chuyện vào môi trường.
Các thành viên khác trong nhóm tập trung vào việc phát triển các công cụ. Nước là một phần rất quan trọng của bộ phim, nhưng chỉ có hai người xử lý tất cả các hiệu ứng nước. Mārtiņš đã nghiên cứu các mô phỏng nước và đăng những phát hiện của mình lên YouTube, nhưng anh vẫn chưa tổng hợp mọi thứ lại với nhau. Cuối cùng, anh đã phát triển ra một add-on cho Blender, phục vụ xử lý các hiệu ứng nước.
Trong khi đó, Konstantīns xử lý các mô phỏng nhỏ hơn, chẳng hạn như các tia nước bắn tung tóe. Anh cũng nghiên cứu các kỹ thuật cho lông và lông vũ cách điệu, làm việc trên các trình đổ bóng. Ngoài ra, anh còn thực hiện việc lắp ráp và tạo hình nhân vật cùng với các thành viên khác trong nhóm.
Rồi đến năm 2022, các nhà đồng sản xuất người Bỉ và người Pháp, từ Take Five và Sacrebleu Productions đã tham gia dự án để cùng làm việc về âm thanh, hoạt hình nhân vật và các khía cạnh bổ sung của bộ phim. Việc mở rộng nhóm với những cá nhân và giám đốc kỹ thuật giàu kinh nghiệm, cũng như các họa sĩ hoạt hình làm việc theo một quy trình có cấu trúc tốt, là điều cần thiết để xử lý sự phức tạp mà bộ phim yêu cầu. Bộ phim này thực sự là một sản phẩm hợp tác quốc tế.
Tổng hợp
