Được hình thành do người ta xây đập để chặn dòng chảy của các con sông, hồ chứa nước là một công trình thủy lợi quan trọng trên thế giới. Chúng đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu như tưới tiêu, kiểm soát ngập lụt, cấp điện và phục vụ du lịch. Do tính hữu ích đó, chúng ta cứ tưởng việc xây những đập nước có thể tiếp tục mãi mà không gây ảnh hưởng gì. Nhưng các nhà khoa học đến từ Đại học Harvard đã cho biết: càng làm nhiều đập nước thì hai cực Trái Đất càng lệch.
Đáng ngạc nhiên là tình trạng lệch không phải mới có gần đây mà đã phát sinh từ năm 1835, khi những đập nước lớn đầu tiên được xây dựng ở Mỹ và Châu Âu. Trong nghiên cứu được đăng trên tờ Geophysical Research Letters, họ phân tích tác động của 6862 đập nước khắp thế giới và kết luận rằng trong gần 200 năm, việc xây hàng ngàn con đập đã làm lệch trục của Trái Đất do sức nặng khổng lồ của chúng.
Tổng khối lượng của mọi thứ trên bề mặt Trái Đất thường không thay đổi mấy. Nhưng vấn đề nằm ở việc con người tích nước ở những chỗ trước đây là đất cạn, khiến sự phân bố trọng lượng không còn đồng đều nữa. Ví dụ hồ chứa của đập Tam Hiệp có dung tích gần 40 km³, nghĩa là xấp xỉ 40 tỷ tấn nước nằm ở một nơi trước đó chỉ chứa lượng nước của chính con sông. Lý do thứ hai là lớp vỏ cứng của Trái Đất, nó bao quanh một lớp phủ hơi dẻo giống như vỏ của một viên kẹo sôcôla M&M's. Thay vì đứng yên, khi có sự tác động từ các hồ chứa thì nó dễ trượt quanh lớp phủ, từ đó làm hai cực Trái Đất dịch chuyển.
Sự dịch chuyển của hai cực có liên quan đến nước không mới, trước đây người ta đã biết sự tan băng ở hai cực và thậm chí việc khai thác nước ngầm cũng làm lệch trục Trái Đất vài chục cm. Còn đây là lần đầu tiên tác động của các hồ chứa được nêu ra. Họ nói dung tích của gần 7 ngàn hồ chứa trong nghiên cứu tương đương với việc mực nước biển toàn cầu giảm 21,8 mm và có đến 87% trong đó (tức là 19 mm) đến từ các hồ được xây từ năm 1954.
Dù Hoa Kỳ và Châu Âu đi tiên phong trong việc đắp đập, nhưng lại không góp nhiều vào việc làm lệch trục Trái Đất như các đập ở Châu Á và Châu Phi. Theo mô hình máy tính họ nhận thấy có hai giai đoạn, thời kỳ đầu từ năm 1835 đến 1954 là lúc Bắc Mỹ và Tây Âu xây nhiều đập lớn và đã làm Cực Bắc dịch chuyển 20 cm về phía đông kinh tuyến 103. Trong thời kỳ sau từ năm 1954 đến 2011, việc xây đập chuyển về Đông Phi và Châu Á và làm Cực Bắc dịch chuyển 57 cm về phía kinh tuyến 117.
Quy mô các hồ chứa trên thế giới
Nếu so với sự lệch cực do tan băng mà theo ước tính là 27 mét vào cuối thế kỷ 21 và từ hoạt động khai thác nước ngầm (80 cm), thì tác động đến từ hồ chứa nước không lớn. Thậm chí dưới góc nhìn tích cực chúng còn được coi là “có ích” bởi đã chặn phần nào lượng nước đổ ra biển, kìm hãm sự dâng lên của mực nước biển. Cho nên họ đề xuất rằng cần xét đến vai trò của các đập trong dự báo mực nước biển dâng.
Theo LiveScience, AGU.
Đáng ngạc nhiên là tình trạng lệch không phải mới có gần đây mà đã phát sinh từ năm 1835, khi những đập nước lớn đầu tiên được xây dựng ở Mỹ và Châu Âu. Trong nghiên cứu được đăng trên tờ Geophysical Research Letters, họ phân tích tác động của 6862 đập nước khắp thế giới và kết luận rằng trong gần 200 năm, việc xây hàng ngàn con đập đã làm lệch trục của Trái Đất do sức nặng khổng lồ của chúng.
Tổng khối lượng của mọi thứ trên bề mặt Trái Đất thường không thay đổi mấy. Nhưng vấn đề nằm ở việc con người tích nước ở những chỗ trước đây là đất cạn, khiến sự phân bố trọng lượng không còn đồng đều nữa. Ví dụ hồ chứa của đập Tam Hiệp có dung tích gần 40 km³, nghĩa là xấp xỉ 40 tỷ tấn nước nằm ở một nơi trước đó chỉ chứa lượng nước của chính con sông. Lý do thứ hai là lớp vỏ cứng của Trái Đất, nó bao quanh một lớp phủ hơi dẻo giống như vỏ của một viên kẹo sôcôla M&M's. Thay vì đứng yên, khi có sự tác động từ các hồ chứa thì nó dễ trượt quanh lớp phủ, từ đó làm hai cực Trái Đất dịch chuyển.
Sự dịch chuyển của hai cực có liên quan đến nước không mới, trước đây người ta đã biết sự tan băng ở hai cực và thậm chí việc khai thác nước ngầm cũng làm lệch trục Trái Đất vài chục cm. Còn đây là lần đầu tiên tác động của các hồ chứa được nêu ra. Họ nói dung tích của gần 7 ngàn hồ chứa trong nghiên cứu tương đương với việc mực nước biển toàn cầu giảm 21,8 mm và có đến 87% trong đó (tức là 19 mm) đến từ các hồ được xây từ năm 1954.
Dù Hoa Kỳ và Châu Âu đi tiên phong trong việc đắp đập, nhưng lại không góp nhiều vào việc làm lệch trục Trái Đất như các đập ở Châu Á và Châu Phi. Theo mô hình máy tính họ nhận thấy có hai giai đoạn, thời kỳ đầu từ năm 1835 đến 1954 là lúc Bắc Mỹ và Tây Âu xây nhiều đập lớn và đã làm Cực Bắc dịch chuyển 20 cm về phía đông kinh tuyến 103. Trong thời kỳ sau từ năm 1954 đến 2011, việc xây đập chuyển về Đông Phi và Châu Á và làm Cực Bắc dịch chuyển 57 cm về phía kinh tuyến 117.
Quy mô các hồ chứa trên thế giới
Nếu so với sự lệch cực do tan băng mà theo ước tính là 27 mét vào cuối thế kỷ 21 và từ hoạt động khai thác nước ngầm (80 cm), thì tác động đến từ hồ chứa nước không lớn. Thậm chí dưới góc nhìn tích cực chúng còn được coi là “có ích” bởi đã chặn phần nào lượng nước đổ ra biển, kìm hãm sự dâng lên của mực nước biển. Cho nên họ đề xuất rằng cần xét đến vai trò của các đập trong dự báo mực nước biển dâng.
Theo LiveScience, AGU.
