[Infographic] Hành tinh lùn là gì? Những sự thật thú vị về hành tinh lùn.
Rất hay và hữu ích!/9 người
BaroTo
4 thángBình luận: 57
[Infographic] Hành tinh lùn là gì? Những sự thật thú vị về hành tinh lùn.

Sao Diêm Vương và sự ra đời của các hành tinh lùn


Kể từ khi được phát hiện vào năm 1930, sao Diêm Vương đã có một chút rắc rối. So với những hành tinh khác, sao Diêm Vương không chỉ nhỏ hơn mà còn nhỏ hơn cả mặt trăng của Trái đất. Nó cũng có lực hấp dẫn cực thấp.

Đồng thời, bề mặt của Sao Diêm Vương giống bề mặt của các hành tinh trên cạn như Sao Hỏa, Sao Kim hoặc Trái Đất, nhưng lại khác các hành tinh gần nó là các hành tinh khí Jovian như Sao Thiên Vương hoặc Sao Hải Vương. Trên thực tế, quỹ đạo của Sao Diêm Vương rất thất thường khiến nhiều nhà khoa học ban đầu tin rằng nó có nguồn gốc từ một nơi khác trong không gian và lực hấp dẫn của Mặt trời đã kéo nó vào.

Những tính chất này đã thách thức quan điểm khoa học về trong việc xem xét sao Diêm Vương có được xếp hạng là một hành tinh không trong nhiều năm. Cho đến khi phát hiện ra Eris vào năm 2005, thì Liên minh Thiên văn Quốc tế ( IAU ) mới xác định tiêu chí phân loại với Eris và các vật thể khác có cùng đặc điểm với Sao Diêm Vương. Từ đó, định nghĩa cho các hành tinh lùn đã được tạo ra và Sao Diêm Vương bị hạ cấp vào năm 2006.

Vậy hành tinh lùn là gì, chúng khác hành tinh “thật” như thế nào và đặc điểm của chúng ra sao?

Quảng cáo


Lịch sử của các hành tinh lùn


Hành tinh lùn là một thiên thể gần như đáp ứng định nghĩa của một hành tinh “thật”. Theo IAU, tổ chức đặt ra các định nghĩa cho khoa học hành tinh, một hành tinh phải:

  1. Quỹ đạo Mặt trời.
  2. Có đủ khối lượng để đạt được trạng thái cân bằng để tạo ra hình cầu.
  3. Chi phối quỹ đạo của nó và không chia sẻ nó với các đối tượng khác.

Các hành tinh lùn không hề có quỹ đạo riêng. Đây là lý do chính khiến sao Diêm Vương mất vị thế, vì nó chia sẻ một phần quỹ đạo với vành đai Kuiper, một vùng dày đặc các thiên thể không gian băng giá.

Dựa trên định nghĩa này, IAU đã công nhận 5 hành tinh lùn: Pluto, Eris, Makemake, Haumea và Ceres. Có bốn thiên thể hành tinh nữa, đó là Orcus, Sedna, Gonggong và Quaoar, được đa số cộng đồng khoa học công nhận là hành tinh lùn.

Có thể ghi nhận thêm sáu hành tinh nữa trong những năm tới và dự đoán có tới hơn 200 hành tinh lùn khác tồn tại trong Hệ Mặt trời, nằm bên ngoài trong vành đai Kuiper.

Ceres là hành tinh lùn được biết đến sớm nhất và nhỏ nhất trong danh mục hành tinh lùn hiện nay. Trước đây được phân loại là một tiểu hành tinh vào năm 1801, nó được xác nhận là một hành tinh lùn vào năm 2006. Ceres nằm giữa sao Hỏa và sao Mộc trong vành đai tiểu hành tinh và nó là hành tinh lùn gần Trái đất nhất.

Sự thật thú vị về hành tinh lùn


Dưới đây là một vài sự thật thú vị về các hành tinh lùn được phát hiện trong hệ mặt trời của chúng ta:

Ceres mất 6kg khối lượng hơi nước mỗi giây

Quảng cáo


Kính viễn vọng Không gian Herschel quan sát thấy những chùm hơi nước bốc lên từ bề mặt của Ceres. Điều này xảy ra khi một phần bề mặt băng giá của Ceres nóng lên và biến thành hơi nước.

Một ngày ở Haumea kéo dài 3,9 giờ


Haumea có vẻ ngoài độc đáo do chuyển động quay nhanh đến mức nén hành tinh này thành hình dạng giống quả trứng. Tốc độ quay và nguồn gốc va chạm của nó cũng khiến Haumea trở thành một trong những hành tinh lùn có vật chất dày đặc nhất được phát hiện cho đến nay.

Eris đã từng được coi là vị trí của hành tinh thứ 10


Eris là hành tinh lùn nặng nhất trong hệ mặt trời, vượt quá 28% khối lượng của sao Diêm Vương . Do đó, nó là một ứng cử viên nặng ký để trở thành hành tinh thứ mười nhưng không đáp ứng được các tiêu chí do IAU đề ra.

Sao Diêm Vương được phủ 1/3 là băng


Thành phần của hành tinh này gồm 2/3 đá và 1/3 băng, chủ yếu là hỗn hợp khí mêtan và carbon dioxide. Một ngày trên Sao Diêm Vương là 153,6 giờ , xấp xỉ 6,4 ngày Trái Đất, khiến nó trở thành một trong những hành tinh lùn quay chậm nhất.

hanh-tinh-lun.png

Quảng cáo

57 bình luận
rongict
TÍCH CỰC
4 tháng
Vâng em chỉ biết đây là sao diêm Vương
Setsuna1.png
@rongict Cùng chí hướng rồi
sau bao năm ko bik đã tìm ra hành tinh X chưa nhỉ?
NatvPa
TÍCH CỰC
4 tháng
@ktduong89 X còn chả tìm nổi nữa là hành tinh X 🙄
@NatvPa Công nhận, bao nhiêu thế hệ rồi vẫn loay hoay đi tìm X...
ghost85
TÍCH CỰC
4 tháng
@NatvPa Một x không tìm được n 3 x lại tìm được
rongict
TÍCH CỰC
4 tháng
@Di Hoa Tiếp Ngọc Bật mí nhé. X ĐANG Ở VỊ TRÍ SAU VĨ TUYẾN 17 GẦN XÍCH ĐẠO. THUỘC ĐÔNG LÀO. LỤC ĐỊA CHÂU Á
Cười vô mặt
Dịch ra cái tên ' lùn ' thấy cũng hài hài
@Teon https://en.wikipedia.org/wiki/Dwarf_planet
Dwarf planet - Wikipedia
en.wikipedia.org

Vậy bạn dịch sao?
@Teon Dwarf là tộc người lùn trong thần thoại Bắc Âu, nên mình nghĩ dịch sang tiếng Việt là lùn cũng... hợp nhãn rồi. Có thể nó "lùn" về tiêu chuẩn ngoại quan và chất lượng so với các hành tinh chuẩn như Trái Đất.
@Teon Chắc lần đầu tiên bạn đọc một cái gì đó liên quan đến thiên văn học chứ dịch ra là lùn cũng quá là bình thường luôn ấy
Mod này chắc bị bắt tìm hiểu về thiên văn học để viết bài cho tinhte đa dạng chủ đề. Đọc nhiều chỗ tức anh ách.
Cassiel43
ĐẠI BÀNG
4 tháng
Dwarf = lùn.
Dịch thì đúng 100%, nhưng tiếng Việt nghe hơi kỳ thôi.
Giống như Tây nó hay nói "I love you" với cha mẹ, nhưng Việt Nam nói " "Con yêu bố/mẹ" nghe kỳ lắm. Ngay cả chuyển thành chữ "thương" cũng hơi kỳ kỳ.
@Cassiel43 giữa các ngôn ngữ vẫn có khoảng cách do quan niệm, tư tưởng, cách diễn đạt... mà bạn.
@Cassiel43 Lùn ở đây không chỉ là nhỏ hơn mà còn có ý nói không phát triển bằng hoặc yếu hơn. Ngoài hành tinh lùn thì trong thiên văn còn có các khái niệm sao lùn trắng, sao lùn đỏ, thiên hà lùn.

Còn về tiếng Việt, chả phải người ta vẫn chửi nhau "văn hóa lùn" đó thôi, đâu ai ý kiến gì đâu.
Có các chú lùn rồi, khi nào mới có hành tinh Bạch Tuyết đây 😁
trong chiêm tinh học thì Diêm Vương tinh vẫn thuộc hệ Mặt Trời thôi.
Ngầu đấy
@Edward Đỗ Thì trong thiên văn, Diêm Vương tinh vẫn thuộc hệ mặt trời chứ có đi đâu đâu
@spamspam Bạn đang bị nhầm lẫn chiêm tinh và thiên văn thì phải. Sao lùn thì ko dc tính là hành tinh xoay xung quanh ngôi sao (định tinh) của chúng nhé.
@Edward Đỗ Nó không phải là hành tinh như các hành tinh khác thôi nhưng nó vẫn là một hành tinh lùn. Và nó vẫn thuộc hệ mặt trời.

Cơ bản thì hệ mặt trời không chỉ đơn thuần chỉ có mặt trời và các hành tinh mà nó còn có các hành tinh lùn, tiểu hành tinh, các vành đai tiểu hành tinh, sao chổi...

Xét về khối lượng, mặt trời chiếm 99.98% khối lượng, nếu tính cả các 8 hành tinh thì chắc sẽ chiếm 99.99999% luôn (thật ra mình không biết có bao nhiêu số 9 phía sau).

Nhưng nếu xét về thể tích cư ngụ thì mặt trời và 8 hành tinh chỉ chiếm 1 phần rất rất nhỏ, có thể chỉ 1 phần ngàn, 1 phần triệu của cả hệ.

Có thể so sánh nếu bạn gói gọn mặt trời và quỹ đạo của 8 hành tinh trong 1 hòn bi ve thì cả hệ mặt trời vẫn sẽ là 1 tòa nhà.

Ảnh dưới đây minh họa điều mình nói.

- Vòng màu xanh dương thanh mảnh nhưng đậm nét là quỹ đạo của Hải Vương Tinh, coi như là ngoài cùng của mặt trời và 8 hành tinh.

- Vòng màu xanh dương in mờ có thể coi là biên giới ngoài cùng của hệ mặt trời.

2 cái vòng không thể cùng vẽ trong 1 cái hình vì vòng này quá to so với vòng kia.
1024px-Oort_cloud_Sedna_orbit-vi.svg.png
ranchu
ĐẠI BÀNG
4 tháng
Mod nên ghi là Diêm Vương Tinh thì dễ hiểu hơn là Sao Diêm Vương. Vì về bản chất thì nó không phải là một ngôi sao.
Không hiểu dân VN học từ ai mà đặt tên là sao cho các hành tinh trong hệ mặt trời.
@Hoàng Dương Liệt Xem comment trên của mình, bạn sẽ thấy "Kim tinh là sao Kim" là hoàn toàn sai.
@Di Hoa Tiếp Ngọc Thật ra không đúng đâu, bom hạt nhân và bom nguyên tử đều là 1. Nó đều chỉ loại vũ khí gây sát thương, hủy diệt nhờ năng lượng được tạo ra ở cấp độ nguyên tử hay chính xác hơn là hạt nhân.

Bom hạt nhân truyền thống là quá trình phân rã nguyên tử Uranium.
Bom nhiệt hạch, bom H là quá trình tổng hợp Hiro thành Heli.

Định nghĩa trên không chính xác vì không nhất thiết chỉ phân rã Uranium hay chỉ tổng hợp Hydro thành Heli nhưng ít ra thì nó cũng đang đúng ở thực tế.

Cả 2 loại đều ở cấp độ nguyên tử. Về mặt tên gọi, bom H, Bom nhiệt hạch là chỉ loại 2, không bị nhầm lẫn.

Rất tiếc mình không tìm được tên gọi đúng của loại 1 để phân biệt với loại 2.
@spamspam Vấn đề là bom nguyên tử theo tiếng Việt chỉ có thể sử dụng cho bom A, không thể sử dụng cho bom H.
Còn vũ khí hạt nhân thì là gọi chung rồi.
@Di Hoa Tiếp Ngọc Mình hiểu ý bạn nhưng mình nghĩ nó cũng chỉ là sự ngầm hiểu thôi chứ cái tên bom nguyên tử hay bom hạt nhân không thể hiện đúng sự khác nhau của 2 loại bom.

Kể cả là bom A hay bom H thì đều tạo ra năng lượng ở mức độ hạt nhân, khác nhau chỉ là quá trình, bom A là phân rã, bom H là tổng hợp. Tất nhiên đi kèm với điều đó, bom A sử dụng nguyên liệu là nguyên tố đứng sau Fe (cụ thể là Uranium), bom H sử dụng nguyên liệu đứng trước Fe (cụ thể là Hydro) trong bảng hệ thống tuần hoàn.

Bom H thì đúng là nói về bom nhiệt hạch do H là viết tắt của Hydro. Còn bom A thì không.

Mình nghĩ bom A nên gọi nó là bom U vì dù sao thì nguyên liệu chính của nó vẫn là Uranium được làm giàu, lúc đó sẽ đúng hơn.
Gọi là hành tinh lùn Pluto, chứ "sao Diêm Vương" thứ nhất chả ai hiểu ngoại trừ mấy bác chơi hệ tử vi. Mình đọc "sao Diêm Vương" một hồi mới nhớ ra là cách gọi "dân gian" của VN cho Pluto.

Cái thứ hai nó không phải là sao (star), chỉ mặt trời mới được gọi là sao thôi.
Firewolf
ĐẠI BÀNG
4 tháng
@Working Title đồng ý với bạn, các tên về thiên văn học thì nên dùng tên quốc tế. Có không ít người học theo chương trình quốc tế sẽ không hiểu nổi mấy cái tên này. Mà mấy cái tên đó cũng là dịch từ Hán tự sang chứ không phải tên "dân gian" của VN đâu.
hồi trước Pluto bị loại ra ko còn là hành tinh, thế giới còn bị sốc...
từ nhỏ đã được giáo dục là Pluto là hành tinh rồi! Hành tinh xa nhất! Mang tên 1 vị thần Diêm Vương cai quản Underworld nổi tiếng của La Mã, từ vị thần Hades của Hy Lạp...
@MrNamN Bác nói cả thế giới nghe ghê quá.
Giờ có đổi tên nó thành "con chó" chắc người ta cũng chỉ thêm được vài cái meme thôi cũng chả mấy ai thực sự quan tâm 🙃
Diêm Vương tinh, Hải Vương tinh, Kim tinh thì sẽ chuẩn hơn vì nó không phải ngôi sao, cơ mà cách sách báo ngay xưa cứ hay dùng từ sao nên hình như vậy khiến nhiều người nhẫn lẫn.
Mọi người nên nắm rõ thông tin này hơn vì trong tương lai có khi ra ngoài trái đất để du lịch và sinh sống đó 😁
Aptua
ĐẠI BÀNG
4 tháng
Mình vẫn có niềm tin là sao Diêm Vương có sự sống, chứ không phải sao Hỏa hay mấy vệ tinh của sao Mỗ hay sao Thổ. Nhìn mấy hình bề mặt và địa hình của nó đúng kiểu phù hợp với sự sống luôn.
@Aptua Nasa xác nhận sự sống trên sao hỏa rồi còn nghi cái gì nữa
Firewolf
ĐẠI BÀNG
4 tháng
@Aptua Nó ở xa mặt trời vậy thì khó có thể hỗ sự sống. Trừ khi sự sống trên đó dựa vào cái gì đó khác carbon & nước.
đúng chạy KPI, viết tá lả, cop nhặt, gg translate để đụng đâu viét bài đó 😁
ko biết bao h phát hiện ra mass relay.
dịch nghe ko hay nhỉ, lùn kiểu thấp mak nó lại là bé
kimquan
ĐẠI BÀNG
4 tháng
Bạn này viết bài không chuẩn. Mặt trời là 1 ngôi sao ( phát sáng), các phần quay quanh quỹ đạo của nó mới là hành tinh nên phải viết là Diêm Vương tinh chứ không phải là Sao Diêm Vương nhé!
@kimquan Mod sai, và bạn cũng sai nốt. Chữ "Sao" trong "Sao Diêm Vương" là một phần của tên gọi. Giống như gọi "Bác Hồ" chứ không phải là "bác Hồ", ở đây chữ "Bác" nó là một phần của tên gọi.

Do đó:
- Đúng: "Sao Diêm Vương", "Sao Hải Vương"
- Sai: "sao Hỏa"

Đối với các ngôi sao thực sự, "sao" là 1 khái niệm. Do đó chỉ viết hoa nếu nó đứng đầu câu.
Mod không chuẩn vì có lẽ ông này hứng thì viết hoa hứng thì viết thường. Nói chung "trẻ không học lớn làm nhà báo" là như vậy.

Bạn có thể tham khảo mấy link dưới đây, chỉ cần mở, bấm Ctrl+F để tìm từ "sao" và xem cách mà các trang đó viết hoa hay không

Hành tinh: luôn viết hoa

- https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Hỏa
Sao Hỏa – Wikipedia tiếng Việt
vi.wikipedia.org

https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Diêm_Vương
Sao Diêm Vương – Wikipedia tiếng Việt
vi.wikipedia.org


Sao: chỉ viết hoa nếu đứng đầu câu

https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_Thiên_Lang
Sao Thiên Lang – Wikipedia tiếng Việt
vi.wikipedia.org


Tương tự, "Mặt Trăng" là tên riêng còn "mặt trăng" là một khái niệm.








  • Chịu trách nhiệm nội dung: Trần Mạnh Hiệp
  • © 2022 Công ty Cổ phần MXH Tinh Tế
  • Địa chỉ: Số 70 Bà Huyện Thanh Quan, P. Võ Thị Sáu, Quận 3, TPHCM
  • Số điện thoại: 02862713156
  • MST: 0313255119
  • Giấy phép thiết lập MXH số 11/GP-BTTTT, Ký ngày: 08/01/2019