Nếu ví lịch sử liên lạc của người Việt như một dòng sông, thì chúng ta đã chèo thuyền từ những khúc sông tĩnh lặng, trôi chậm rãi rồi ra đến biển lớn ồn ào kèm chút vội vã của ngày hôm nay.
Nhìn lại hành trình nhiều thập kỷ, không chỉ là sự thay đổi của công nghệ, mà là sự thay đổi của cách chúng ta yêu thương và chờ đợi nhau.
(Nguồn hình ảnh: AP_Charles Dharapak)
Một tuần trôi qua, có khi là cả tháng mới đến nơi.
(hồi xưa mình đi nghĩa vụ quân sự ở Tây Ninh, gửi và nhận thư từ Sài Gòn lên mà trung bình phải 10 ngày mới nhận được)
Nhìn lại hành trình nhiều thập kỷ, không chỉ là sự thay đổi của công nghệ, mà là sự thay đổi của cách chúng ta yêu thương và chờ đợi nhau.
(Nguồn hình ảnh: AP_Charles Dharapak)
Trước năm 1993: Thư tay và điện tín
Bạn có nhớ cảm giác đó không? Cảm giác chấm nước lên Tem rồi dán con tem lên phong bì, bao thư. Sau đó chạy ra ngoài tìm thùng thư của bưu điện, rồi ta chờ…Một tuần trôi qua, có khi là cả tháng mới đến nơi.
(hồi xưa mình đi nghĩa vụ quân sự ở Tây Ninh, gửi và nhận thư từ Sài Gòn lên mà trung bình phải 10 ngày mới nhận được)
Thư viết tay cho đến nay còn rất ít người sử dụng
Sự im lặng kéo dài đằng đẵng khiến nỗi nhớ có khi lên men và cô đặc lại. Khi ấy, người ta trân trọng từng câu chữ viết tay, chậm rãi, đọc đi đọc lại đến thuộc lòng.
Thời ấy, người ta sống chậm, yêu sâu, và kiên nhẫn đến lạ lùng…
Nguồn thông tin bổ sung về ĐIỆN TÍN từ anh Nam Air :
(cảm ơn anh đã đóng góp thông tin và dữ liệu quý giá)
Điện tín là việc gởi tin qua bưu điện.
Ví dụ: khi ấy bạn cần đánh điện tín cho người nhà số A, đường B, Phường 4 quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh
Lúc đó bạn sẽ cần ra bưu điện nơi gần bạn, và như nhân viên bưu cục nhắn tin như:
“Mẹ ơi con bận việc tuần này chưa về, tuần sau về nha.”
Bưu điện nơi bạn yêu cầu đánh điện tín sẽ gởi dòng tin đó về bưu điện quận Tân Bình với nội dung như sau:
Quảng cáo
DIA CHI : Nha so A, duong B, phuong 4 quan Tan Binh thanh pho Ho Chi Minh.
Nội dung thực tế khi nhận : " MEJ OWI CON BAAJN VIEECJ TUAAFN NAYF CHUWA VEEF, TUAANF SAU VEEF NHA"
Sau đó, nhân viên bưu tá quận Tân Bình sẽ cầm mảnh giấy có tin như trên, tìm đến địa chỉ Nha so A, Duong B, Phuong 4, Quan Tan Binh để phát cho người nhận.
Do địa chỉ trên Điện Tín là không dấu nên thường nhân viên bưu tá phát thư, phát điện tín là người rất thông thuộc địa bàn, liếc nhìn địa chỉ là biết gởi cho ai. Chú bưu tá sẽ chạy xe đến nhà phát tờ giấy điện tín cho người nhận, thường là bản giấy khổ 10cm x 21cm.
Thời những năm 1990 trở về trước thì đánh điện là phương thức liên lạc nhanh nhất có thể đối với nhiều vùng còn chưa có điện thoại, sau này điện thoại bàn xuất hiện thì việc đánh điện tín dần mai một.
Kiểu đánh dấu điện tín này cũng là tiền đề cho sau này anh em gõ tiếng Việt kiểu Telex.
(chia sẻ thêm là MOD Nam Air thời ấy phải làm phiên dịch viên bức điện tín cho Mẹ của anh do bức điện tín không có dấu nên hơi khó đọc thông tin)
Quảng cáo
Hình mô phỏng 1 bức thư điện tín (nguồn: Gemini)
Cho đến năm 2002: Máy nhắn tin và bốt điện thoại
Rồi những chiếc điện thoại bàn màu đen, màu đỏ xuất hiện. Cả xóm mới có một nhà có máy điện thoại bàn hoặc 1 tiệm tạm hóa có bốt điện thoại bằng nhôm.Khi ấy bạn sẽ quen thuộc với những câu nói kiểu như:
“Cô ơi, cho con gọi nhờ một cuộc!”
"Bác ơi, có điện thoại của thằng Hùng gọi về!"
Tiếng gọi í ới đầu ngõ, hoặc nhiệt tình đến nỗi chủ tiệm tạp hóa khi đó chạy sang đến tận nhà của bạn gọi bạn sang nghe máy.
Đôi khi người nhận cuộc điện thoại phải bỏ dở tô cơm đang ăn hoặc cái nồi cá kho đang nấu để chạy sang nghe điện thoại nhờ…
Giờ đã trở thành ký ức của cả một thế hệ. Sự riêng tư lúc ấy gần như không có, (trừ phi các tiệm có bốt điện thoại cách âm) nhưng tình làng nghĩa xóm lại đong đầy trong những cuộc gọi chung.
Thời gian trôi qua, những bốt điện thoại thẻ công cộng mọc lên. Phổ biến từ năm 1997.
Hình ảnh những cô cậu sinh viên đứng trú mưa trong bốt kính, tay mân mê cái thẻ từ, mắt nhìn chằm chằm vào số tiền đang trừ dần trên màn hình mà miệng vẫn cố nói nhanh:
“Mẹ ơi con khỏe, mẹ đừng lo...”
“Ba ơi, con nhớ Ba…”
Đó là giai đoạn chúng ta bắt đầu chạm được vào giọng nói của nhau dễ dàng hơn, nhưng vẫn đầy sự chắt chiu, tiết kiệm từng phút…
Bốt điện thoại công cộng (nguồn: CAND)
Máy nhắn tin (Pager): Xuất hiện đầu thập niên 90. Người đeo máy nhắn tin bên hông thắt lưng được xem là rất ngầu và thời trang.
Muốn nhắn tin, bạn phải gọi lên tổng đài, đọc nội dung cho nhân viên tổng đài để họ gõ nội dung và gửi đi cho người nhận, khi người nhận được sẽ phản hồi bạn bằng cách ra bốt điện thoại gần nhất và gọi lại cho bạn.
Cách hiển thị tin nhắn trên 1 máy nhắn tin Pager (nguồn: Flickr)
Rồi đến điện thoại di động sử dụng mạng Mobifone (1993) và VinaPhone (1996) ra đời nhưng đa số những người có điều kiện kinh tế tốt mới sở hữu được.
Thông tin thêm là từ năm 1997 nước mình chính thức hòa mạng Internet Dial Up, tuy nhiên ở thời điểm ấy tốc độ không cao và tính cước gọi theo phút.
Chiếc điện thoại di động của Motorola ở thập niên 90 (nguồn: hội sưu tầm Motorola V60 trên Phở bò)
Cho đến năm 2012: Yahoo và Nokia
Có lẽ đây là giai đoạn lãng mạn nhất. Kỷ nguyên của những chiếc Nokia "cục gạch" và Yahoo Messenger và các phím bấm dạng T9 trên các dòng điện thoại của Nokia màn hình trắng đen thời bấy giờ.Thế hệ 8x, 9x đời đầu chắc chắn không quên cảm giác nhắn tin không cần nhìn bàn phím (T9) trong ngăn bàn học. Những dòng tin nhắn không dấu:
“E an com chua?”
“Ngu ngon nhe!”
Đơn giản thế thôi mà tim đập chân run.
Trên tay chiếc điện thoại Nokia 1100 (nguồn: của thành viên Tinh Tế TDNC)
Thời kỳ mà Internet ADSL tốc độ cao (MegaVNN) xuất hiện và Yahoo cũng xuất hiện.
Những dòng status đầy tâm trạng viết bằng font chữ VNI lòe loẹt. Chúng ta đã từng thức thâu đêm chỉ để chờ một cái nick sáng đèn, để chat với một người lạ, để chia sẻ những điều thầm kín nhất qua màn hình máy tính màn hình lồi ngoài quán Net.
Quán NET thời xưa (nguồn: GettyImages_Hoang_Dinh_Nam)
Hình ảnh giao diện Chat của Yahoo khi ấy (nguồn: thành viên Tinh Tế crazysexycool1981)
Cũng ở thời điểm năm 2004 máy nhắn tin Pager bị khai tử, các bốt điện thoại công cộng cũng dần biến mất vào năm 2012 do điện thoại di động đã quá phổ biến với người dân.
Cho đến hiện tại: Kỷ nguyên của điện thoại thông minh
Bây giờ, chúng ta có tất cả. Mạng 4G, 5G, Wifi phủ sóng mọi ngóc ngách. Một cú chạm tay là thấy mặt nhau qua Facetime, Zalo, Messenger sắc nét đến từng hạt mụn.Các tin nhắn SMS theo chuẩn OTT đến giờ người dùng đã ít sử dụng hơn.
Không còn ai phải chờ thư hàng tháng, không còn ai phải chạy sang nhà hàng xóm nghe điện thoại.
Điện thoại thông minh giờ có thể làm tất cả mọi thứ
Nhưng đổi lại, chúng ta có một nỗi sợ mới…
…Nỗi sợ của dòng chữ "Đã xem" (Seen) mà không hồi đáp…
Với thời đại bây giờ, chúng ta kết nối và liên lạc với nhau rất dễ dàng với những chiếc điện thoại thông minh hoặc các thiết bị di động khác nhưng dường như chúng ta lại cô đơn hơn.
Trong những bữa cơm, hay ngồi tán gẫu ở quán cà phê thay vì nhìn vào mắt nhau, chúng ta nhìn vào những thiết bị di động ấy. Chúng ta gửi cho nhau những icon (biểu tượng cảm xúc) cười ra nước mắt, nhưng khuôn mặt thật bên ngoài lại vô cảm…
Từ phong thư tay đẫm nước mắt ngày xưa đến chiếc smartphone bóng loáng trên tay bạn bây giờ.
Nhân loại đã đi một bước tiến vĩ đại về công nghệ. Nhưng có lẽ, trái tim con người vẫn vậy, chúng ta vẫn khao khát được lắng nghe, được thấu hiểu và mong muốn được kết nối chân thành với nhau.
Chỉ tiếc rằng, ngày xưa khoảng cách địa lý ngàn dặm ngăn cản chúng ta gặp nhau. Còn ngày nay, chiếc điện thoại đôi khi lại là thứ ngăn cản chúng ta "chạm vào nhau", dù khoảng cách của chúng ta không xa.
Có bao giờ bạn ra quán cà phê, thử 1 lần tắt điện thoại và dành trọn vẹn 1 buổi cà phê ý nghĩa bên người thân bạn bè hay chưa ?
