Nhìn lại lịch sử Siri: 15 năm cố tự làm, rồi Apple quyết định trả tiền để thuê AI của Google

Steve Jobs và đội ngũ Apple nhìn thấy trong đó thứ gì đó lớn hơn: một giao diện hoàn toàn mới giữa người và máy. Không cần chạm màn hình, không cần học menu mà chỉ cần nói. Đó là tầm nhìn đúng. Nhưng việc thực thi thì phức tạp hơn nhiều. Siri ra mắt cùng iPhone 4S vào tháng 10 năm 2011, với màn demo ấn tượng trên sân khấu. Những tháng đầu, có lẽ người dùng cảm giác nó như phép thuật. Nhưng rất nhanh sau đó, họ bắt đầu nhận ra những giới hạn: Siri hay hiểu sai, phụ thuộc nặng vào kết nối mạng, và không cải thiện nhanh chóng qua từng thế hệ iPhone như người ta kỳ vọng. Và rồi mọi thứ thay vì được cải thiện, lại dần ì ạch mãi ở đấy.

Vấn đề cấu trúc mà Apple không giải quyết được

Mười lăm năm là khoảng thời gian đủ dài để một công ty tầm cỡ Apple có thể thay đổi căn bản bất kỳ sản phẩm nào của mình. Vậy tại sao Siri vẫn bị coi là tụt hậu so với Google Assistant, ChatGPT, và Gemini?


Câu trả lời không đơn giản là "Apple lười" hay "Apple không đủ tiền." Apple có lượng tiền mặt nhiều lắm, hơn nhiều quốc gia trên thế giới. Vấn đề nằm ở cách Apple vận hành nghiên cứu AI và một phần ở kiến trúc kỹ thuật mà Siri được xây dựng từ đầu.


Kiến trúc gốc của Siri hay bảo mật là rào cản để Apple triển khai Siri với mô hình ngôn ngữ lớn

Kiến trúc gốc của Siri từ thương vụ 2010 không được thiết kế để hấp thu các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của thế hệ sau. Khi GPT-3 xuất hiện năm 2020 và đặt ra tiêu chuẩn mới cho khả năng hội thoại tự nhiên, Apple phải cải tạo Siri để tích hợp kiểu năng lực đó thay vì xây từ đầu theo kiến trúc mới. Đây giống như việc cố lắp động cơ phản lực vào thân xe ô tô, không phải không làm được, nhưng kết quả sẽ không bao giờ sạch sẽ hoặc ngon lành.

Thêm vào đó, Apple có văn hóa kiểm soát chặt chẽ hơn bất kỳ công ty công nghệ lớn nào. Điều đó giúp họ tạo ra những sản phẩm phần cứng hoàn chỉnh và trải nghiệm đồng nhất. Nhưng AI thế hệ mới phát triển nhờ nghiên cứu mở, chia sẻ dữ liệu quy mô lớn, và vòng lặp thử-sai nhanh, những thứ không khớp với cách Apple thường làm. Google, Meta, và Microsoft đều đăng tải hàng nghìn bài báo nghiên cứu AI mỗi năm; Apple công bố ít hơn đáng kể, và thường muộn hơn so với những gì họ đang thực sự làm nội bộ.

WWDC 2024 và cái tên "Apple Intelligence" ra đời

Và rồi vào tháng 6 năm 2024, tại WWDC, Apple công bố “Apple Intelligence”, hệ thống AI tích hợp vào toàn bộ hệ điều hành, từ iOS đến macOS. Siri được hứa hẹn sẽ "hiểu ngữ cảnh cá nhân," kết hợp dữ liệu từ email, lịch, ảnh, và ứng dụng để đưa ra trợ giúp thực sự có ích.

Tinhtelookback 2025: Thứ duy nhất nhớ tới Apple là lời thất hứa về Apple Intelligence

Nhìn lại năm 2025, Apple vẫn ra mắt nhiều sản phẩm mới: iPhone, iPad, Macbook nhưng có lẽ họ sẽ không được nhớ với những sản phẩm này, mà vì những gì họ từng hứa nhưng cuối cùng lại không làm được. Apple Intelligence và một Siri hoàn toàn mới...

tinhte.vn

Đó là tầm nhìn đúng hướng. Nhưng thực tế thì Apple triển khai rất chậm và thiếu nhất quán. Nhiều tính năng Apple Intelligence được thông báo năm 2024 vẫn chưa có mặt đầy đủ đến đầu năm 2026. Trong khi đó, ChatGPT-4o, Gemini 1.5, và Claude 3 Opus đã thay đổi kỳ vọng của người dùng về khả năng một trợ lý AI thực sự nên làm được những gì.

Và áp lực cạnh tranh là có thật và có thể đo được: Google Assistant và Gemini tích hợp sâu vào Android đang được so sánh trực tiếp với Siri trên mỗi bài test thực tế, và kết quả thường không có lợi cho Apple. Những người dùng iPhone trung thành nhất cũng bắt đầu mở ChatGPT để làm những gì đáng lẽ Siri phải làm. Siri từng là niềm hi vọng, giờ lại trở thành một cú lừa với cả Apple Intelligence.

Quyết định tháng 1 năm 2026 thật sự mang ý nghĩa gì

Thỏa thuận Apple-Google được công bố ngày 12 tháng 1 năm 2026 không chỉ là một hợp đồng thuê AI. Nó là một sự thay đổi triết lý.

Trong nhiều năm, Apple lập luận rằng cách họ làm AI: xử lý on-device, Private Cloud Compute, không bán dữ liệu cho bên thứ ba, là lợi thế cạnh tranh thực sự. Tức là: Apple Intelligence có thể kém mạnh hơn về năng lực ngôn ngữ, nhưng nó an toàn hơn và tôn trọng quyền riêng tư hơn. Đó là trade-off mà Apple nghĩ người dùng sẵn sàng chấp nhận.

Nhưng quyết định tháng 1 năm 2026 cho thấy họ đã đánh giá sai mức độ người dùng chịu đựng sự kém cỏi về tính năng để đổi lấy lời hứa về quyền riêng tư. Khi Gemini và ChatGPT có thể làm những việc thực sự hữu ích mà Siri không làm được, câu chuyện "nhưng Apple bảo vệ dữ liệu của bạn tốt hơn" trở nên ngày càng khó để họ dùng để làm marketing.

Ngoài ra, mô hình Gemini 1.200 tỷ tham số mà Apple đang sử dụng vận hành theo kiến trúc mixture-of-experts (MoE), nghĩa là không phải toàn bộ 1.200 tỷ tham số đều hoạt động cùng lúc, mà hệ thống chọn ra những phần chuyên biệt phù hợp với từng loại yêu cầu. Điều này giúp cân bằng giữa năng lực và chi phí vận hành. Apple vẫn duy trì Private Cloud Compute cho các tác vụ nhạy cảm: tức là họ cố gắng giữ lại luận điểm về quyền riêng tư, nhưng cho phần năng lực suy luận nặng thì dùng Gemini. Đây cũng có thể coi là một cách thông minh để vừa giữ lại cái giá trị họ tin là đúng, vừa đáp ứng được nhu cầu của người dùng.

Nghịch lý của một công ty phần cứng đang bán trải nghiệm phần mềm

Có một câu hỏi sâu hơn mà thỏa thuận này đặt ra: Apple kiếm tiền chủ yếu từ phần cứng: iPhone, Mac, iPad. Siri và Apple Intelligence không phải nguồn doanh thu trực tiếp. Nhưng chúng là lý do để người dùng tiếp tục ở trong hệ sinh thái Apple, tiếp tục mua iPhone mới, tiếp tục trả phí iCloud và Apple One. Khi đó, nếu Siri trở nên tốt hơn nhờ Gemini đến mức người ta không còn cần mở ChatGPT hay Google Search, thì thỏa thuận đó trả về giá trị gấp nhiều lần 1 tỷ đô mỗi năm. Đây là phép tính Apple đang đặt cược.


Apple - Google cạnh tranh nhưng rồi cũng lại cần nhau để tồn tại

Nhưng đồng thời, Apple cũng đang tạo ra một sự phụ thuộc mới với Google, đúng công ty mà họ đã phải cạnh tranh về tìm kiếm, bản đồ, email, và trình duyệt suốt hơn một thập kỷ. Năm 2025, Google trả cho Apple ước tính 20 tỷ đô mỗi năm để trở thành công cụ tìm kiếm mặc định trên Safari. Bây giờ Apple lại trả ngược lại cho Google để chạy AI cho Siri. Hai công ty này đang trở nên ngày càng phụ thuộc tài chính vào nhau trong khi vẫn cạnh tranh nhau trên thị trường thiết bị.

WWDC 2026 khai mạc ngày 8 tháng 6 được kì vọng sẽ là lần đầu tiên người dùng thấy phiên bản Siri mới chính thức. Nếu nó thực sự tốt, thực sự có thể hiểu ngữ cảnh, nhớ lịch sử hội thoại, và thực hiện tác vụ nhiều bước một cách đáng tin cậy, thì 15 năm chờ đợi có thể được tha thứ. Nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: khi năng lực cốt lõi của Siri đến từ Google, Apple thực ra đang bán gì khi nói về trí tuệ nhân tạo của mình?