Đây là câu chuyện về sân bay quốc tế Ciudad Real (IATA: CQM, ICAO: LERL) hay còn gọi là sân bay Don Quixote, sân bay Nam Madrid, được lên kế hoạch từ những năm 1990 và đầu 2000 với mục tiêu giảm tải cho sân bay Madrid-Barajas và về lâu dài trở thành hub trung chuyển quốc tế chính, chi phí thấp hơn so với sân bay ở thủ đô Madrid.
Sân bay được khởi công xây dựng vào năm 2004 tại tỉnh Ciudad Real, phía nam Madrid với số vốn đầu tư hơn 1,1 tỉ EUR, chủ yếu là từ nguồn tư nhân và địa phương. Với tham vọng có thể chia lửa với sân bay Madrid–Barajas, Ciudad Real sở hữu đường băng dài đến 4.100 m, rộng 60 m. Đây là một trong những đường băng dài nhất Tây Ban Nha và tại châu Âu, cho phép đón những chiếc máy bay lớn nhất thế giới như Airbus A380.
Phần nhà ga có diện tích 28.000 m2, công suất phục vụ đến 2 triệu hành khách mỗi năm và có thể mở rộng đến 10 triệu hành khách. Hệ thống phân loại hành lý cũng thuộc hàng hiện đại nhất thời điểm đó với khả năng xử lý 2.000 kiện hành lý mỗi giờ và các cơ sở vận chuyển hàng hóa có thể xử lý 47.000 tấn hàng mỗi năm. Một phần của sân bay được thiết kế với các cơ sở phục vụ cho các chuyến bay tư nhân và bay thể thao. Theo kế hoạch mở rộng thì Ciudad Real còn có một bãi đáp trực thăng, một khu bảo trì và một khu công nghiệp với diện tích 8 km2.
Sân bay được khởi công xây dựng vào năm 2004 tại tỉnh Ciudad Real, phía nam Madrid với số vốn đầu tư hơn 1,1 tỉ EUR, chủ yếu là từ nguồn tư nhân và địa phương. Với tham vọng có thể chia lửa với sân bay Madrid–Barajas, Ciudad Real sở hữu đường băng dài đến 4.100 m, rộng 60 m. Đây là một trong những đường băng dài nhất Tây Ban Nha và tại châu Âu, cho phép đón những chiếc máy bay lớn nhất thế giới như Airbus A380.
Phần nhà ga có diện tích 28.000 m2, công suất phục vụ đến 2 triệu hành khách mỗi năm và có thể mở rộng đến 10 triệu hành khách. Hệ thống phân loại hành lý cũng thuộc hàng hiện đại nhất thời điểm đó với khả năng xử lý 2.000 kiện hành lý mỗi giờ và các cơ sở vận chuyển hàng hóa có thể xử lý 47.000 tấn hàng mỗi năm. Một phần của sân bay được thiết kế với các cơ sở phục vụ cho các chuyến bay tư nhân và bay thể thao. Theo kế hoạch mở rộng thì Ciudad Real còn có một bãi đáp trực thăng, một khu bảo trì và một khu công nghiệp với diện tích 8 km2.
Tháp không lưu của Ciudad Real cao khoảng 50 m và được trang bị những công nghệ tiên tiến nhất cuối thập niên 2000. Chẳng hạn như hệ thống hạ cánh bằng thiết bị ILS Cat III cho phép máy bay hạ cánh trong điều kiện tầm nhìn gần như bằng không. Đây là một tiêu chuẩn rất cao mà vào thời điểm đó nhiều sân bay ở châu Âu vẫn đang trong quá trình nâng cấp. Hệ thống màn hình hiển thị tại tháp không lưu là màn hình số hóa toàn phần, thay thế cho các dải băng phi diễn (thẻ tiến trình bay) bằng giấy vẫn còn được dùng phổ biến tại các sân bay lớn xây trước đó.
Những năm tháng hoạt động ngắn ngủi
Ciudad Real khai trương vào năm 2009 với chuyến bay đầu tiên đến Palma de Mallorca vận hành bởi Air Berlin nhưng chỉ đến tháng 5 năm 2010, Air Berlin rút lui do lượng khách không đạt kỳ vọng và thiếu các thỏa thuận hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương. Song song với Air Berlin là Air Nostrum, hãng này cũng khai thác các đường bay nội địa từ Ciudad Real đến Barcelona, Gran Canaria và Lanzarote nhưng cũng chỉ trụ được 1 năm.
Đến tháng 6 năm 2010, Ciudad Real bắt đầu hoạt động bay quốc tế nhờ Ryanair nhưng chỉ có 1 đường bay đến London Stansted, Anh, tần suất 3 chuyến/tuần. Sau chưa đầy nửa năm, Ryanair ngừng đường bay này dù vận chuyển được khoảng 22.000 lượt khách. Ryanair cũng không đạt được thỏa thuận thương mại và trợ cấp với ban quản lý sân bay.
Vueling - hãng hàng không giá rẻ của Tây Ban Nha là hãng cuối cùng hoạt động tại Ciudad Real. Hãng này vận hành các chuyến bay đến Barcelona, Paris và Palma de Mallorca. Ngày 29 tháng 10 năm 2011, Vueling thực hiện chuyến bay thương mại cuối cùng từ Ciudad Real.
Đến năm 2012, Ciudad Real đã ngập khoản nợ đến 300 triệu EUR, công ty quản lý sân bay đã buộc phải đệ đơn phá sản và ngày 13 tháng 4 năm 2012, sân bay khổng lồ này chính thức ngừng hoạt động.
Lý do trở thành "sân bay ma"
Có nhiều lý do khiến Ciudad Real trở thành "sân bay ma lớn nhất Tây Ban Nha" nhưng tất cả đều cho thấy một bài học xương máu về việc lập kế hoạch, chọn vị trí, ước tính nhu cầu đi lại và hạ tầng kết nối. Trong quá trình lên kế hoạch, nhiều yếu tố đã bị bỏ qua trong đó đáng kể nhất là việc sân bay được xây dựng trong một khu bảo vệ đặc biệt dành cho chim hoang dã (SPA) và giữa vùng núi lửa Campo de Calatrava đã ngừng hoạt động. Liên minh châu Âu (EU) khi đó đã ngăn việc xây dựng sân bay cho đến khi các biện pháp bảo vệ môi trường được thực hiện như di dời một phần khu vực bảo tồn chim và thu nhỏ quy mô cơ sở hạ tầng sân bay. Điều này đã khiến thời điểm khai trương ban đầu của Ciudad Real bị dời lại đến 4 năm, từ 2004 sang 2008.
Quảng cáo
Ở thời điểm 2008, sân bay chính của Madrid là Madrid-Barajas đã được nâng cấp công suất, hoạt động mở rộng sân bay với nhà ga T4 đã được hoàn thành vào năm 2006. Lúc này thì Marid-Barajas đã có thể phục vụ 70 triệu lượt khách mỗi năm, giải quyết tình trạng quá tải trước đây. Do đó, Ciudad Real như "người thừa", các hãng hàng không sau khi cân nhắc vẫn chọn bay từ Madrid-Barajas vì thuận tiện hơn cho hành khách khởi hành từ thủ đô.
Cũng nói về sự thuận tiện thì đây là một trong những lý do chính khiến Ciudad Real "chết yểu", sân bay có trước còn hạ tầng kết nối thì không thấy đâu. Ciudad Real nằm cách Madrid chỉ 200 km, theo kế hoạch ban đầu thì sân bay nằm ngay cạnh tuyến đường sắt cao tốc AVE Madrid-Sevilla. Dự án sân bay Ciudad Real cũng bao gồm một nhà ga đường sắt riêng ngay tại sân bay và hành khách sau khi hạ cánh xuống Ciudad Real chỉ mất 50 phút đi tàu là về ga trung tâm Atocha ở Madrid. Tuy nhiên, dù một cây cầu bộ hành dài 300 m đã được xây xong nhưng nhà ga đường sắt cao tốc thì không bao giờ được xây. Lý do là công ty quản lý đường sắt Tây Ban Nha - ADIF đã từ chối việc dừng tàu cao tốc tại nhà ga của sân bay Ciudad Real vì cho rằng lượng khách quá ít và việc dừng một đoàn tàu chạy ở vận tốc 300 km/h sẽ làm chậm toàn bộ hành trình của tuyến Madrid-Sevilla. Kết quả là tàu thì vẫn chạy ngang qua sân bay Ciudad Real nhưng không bao giờ dừng lại.
Nếu không đi tàu cao tốc thì hành khách vẫn có thể đi bằng xe hơi trên đường cao tốc quốc gia AP-41 từ Madrid đến Ciudad Real. Tuy nhiên, đây lại là một tuyến đường cao tốc có thu phí và phí cao khiến nhiều người vẫn chọn đi đường quốc lộ miễn phí hơn. Kết quả là việc di chuyển từ Madrid đến Ciudad Real mất gần 2 tiếng, sân bay này không còn lợi thế cạnh tranh so với Madrid-Barajas. Bất kể là 50 phút đi tàu hay 2 tiếng đi xe hơi thì đối với hành khách và các hãng hàng không thì việc chuyển đổi phương tiện từ tàu/xe sang máy bay vẫn là một trở ngại quá lớn so với việc bay đi bay về trực tiếp từ Madrid.
Ciudad Real đi vào hoạt động vào thời điểm Tây Ban Nha rơi vào khủng hoảng tài chính. Yếu tố kinh tế này khiến sân bay tư nhân lớn nhất Tây Ban Nha này đối mặt với thế "tứ bề thọ địch". Khủng hoảng tài chính kéo theo sự đổ vỡ của bong bóng bất động sản khiến chính phủ ưu tiên cứu các sân bay công thuộc hệ thống Aena (ENAIRE) - cơ quan quản lý hàng không thuộc Bộ Công trình Công cộng Tây Ban Nha, Ciudad Real thiếu sự hỗ trợ từ nguồn vốn chính phủ. Sân bay hoạt động chủ yếu dựa vào nguồn vốn của Caja Castilla-La Mancha (CCM) - một ngân hàng tiết kiệm ở Ciudad Real và cũng là nhà tài trợ chính cho dự án. CCM là ngân hàng đầu tiên của Tây Ban Nha bị ngân hàng trung ương tiếp quản vì nợ xấu và các khoản đầu tư sai lầm vào bất động sản/hạ tầng trong đó có sân bay Ciudad Real. Khi dòng vốn từ CCM không còn, sân bay không còn khả năng chi trả cho các hoạt động vận hành cơ bản dẫn đến phá sản.
Quảng cáo
Khủng hoảng kinh tế cũng khiến lượng khách đến tất cả các sân bay ở Tây Ban Nha sụt giảm. Đó là chưa kể đến những bất lợi về vị trí và tiện lợi của Ciudad Real, khách từ Madrid không đến đã đành, sân bay lại nằm ở vùng Ciudad Real - một vùng có mật độ dân số thấp với chỉ 244,86 người/km2 khiến nhu cầu bay tại chỗ không đủ để duy trì các đường bay thường lệ.
Xây tiền tỉ, bán tiền triệu
Với vốn đầu tư hơn 1,1 tỉ EUR, Ciudad Real là một dự án "voi trắng" (White Elephant) điển hình vì quá tốn kém nhưng lại không có giá trị sử dụng. Cuối năm 2013, chính quyền vùng Castilla-La Mancha đã đưa Ciudad Real ra đấu giá với mức giá khởi điểm từ 100 triệu EUR. Tuy nhiên do không có đề nghị nào được đưa ra nên thời gian đấu giá sân bay liên tục được gia hạn. Đến lần gia hạn thứ 7, lúc này giá khởi điểm được giảm xuống còn 80 triệu EUR nhưng vẫn không có người mua.
Đến năm 2015, một công ty của Trung Quốc là Tzaneen International đã ra giá ... 10.000 EUR kèm lời hứa đầu tư thêm 100 triệu EUR để biến sân bay này thành hub trung chuyển hàng hóa Trung Quốc lớn nhất tại châu Âu nhưng Tòa án thương mại Ciudad Real từ chối do mức giá quá thấp. Cùng năm, một nhóm đầu tư ở Anh đề nghị mức giá 28 triệu EUR nhưng vướng rắc rối pháp lý khiến thương vụ này đổ bể.
Phải đến năm 2018, sân bay Ciudad Real mới về tay chủ mới - công ty CR International Airport SL với giá khoảng 56 triệu EUR. Sân bay được mở cửa trở lại vào tháng 9 năm 2019 nhưng kể từ đây, Ciudad Real được chuyển đổi mục đích sử dụng, không còn đóng vai trò là một sân bay thông thường nữa.
Sân bay thành ... sân bãi
Sau khi trở lại hoạt động, CRIA đã biến Ciudad Real thành một trung tâm lưu kho và bảo trì máy bay lớn nhất châu Âu. Khí hậu khô nóng ở vùng Castile-La Mancha rất lý tưởng để bảo quản máy bay mà không lo gỉ sét. Đường băng dài đến 4.100 m cho phép mọi loại máy bay lớn nhất thế giới có thể hạ cánh an toàn để bảo trì hay nghỉ hưu. Thêm vào đó là diện tích sân đậu khổng lồ, có thể chứa hàng trăm chiếc máy bay thân rộng mà không lo thiếu chỗ.
Ngay tháng 10 năm 2019, công ty Ireland Direct Aero Services đã mở một cơ sở bảo trì máy bay tại Ciudad Real. Đến tháng 12, công ty Jet Aircraft Services (JAS) của Tây Ban Nha cũng mở một cơ sở tháo dỡ máy bay tại đây. "Thời" của Ciudad Real bất ngờ tới do đại dịch COVID-19, ngành hàng không thế giới đóng băng khiến các hãng hàng không tìm chỗ lưu kho đội bay của mình. Ciudad Real đột nhiên trở thành một lựa chọn vừa an toàn vừa giá rẻ. Kết quả là trong giai đoạn đại dịch, sân bay này đã đón hàng chục chiếc máy bay của các hãng như Iberia, Vueling, South African Airways,Aer Lingus, Virgin Atlantic và Lufthansa. Đường băng của Ciudad Real đầy những Boeing 747, Airbus A340, A380.
Năm 2021, hàng không thế giới bắt đầu phục hồi, Ciudad Real triển khai các dịch vụ bảo trì và kiểm định để đưa những chiếc máy bay trở lại hoạt động sau thời gian lưu kho. Bên cạnh đó là dịch vụ tháo dỡ và tái chế những chiếc máy bay cũ để lấy linh kiện bán lại trên thị trường phụ tùng. Sân bay còn cho thuê không gian để thử nghiệm máy bay không người lái cỡ lớn và động cơ máy bay. Từ đó Ciudad Real có được nguồn thu từ dịch vụ cho thuê sân đậu, mặt bằng công nghiệp và các hợp đồng bảo trì dài hạn với các hãng hàng không.
Tập 3 của Top Gear series 20 năm 2013 được thực hiện tại Ciudad Real, chúng ta có thể thấy sự trống vắng, cô độc của sân bay này. Đường băng dài 4.100 m trở thành đường chạy drag cho các siêu xe McLaren 12C, Audi R8 và Ferrari 458.
Quảng cáo nổi tiếng Epic Split của Volvo Trucks với màn xoạc chân giữa 2 xe tải do nam diễn viên Jean-Claude Van Damme thực hiện được quay trên đường băng của Ciudad Real năm 2013.
Hình ảnh về Ciudad Real:
The Mirror; Atlas Obscura; The Sun; The Independent; The Travel; Wikipedia
