Start menu đã thay đổi như thế nào trong 30 năm, từ Windows 95 đến Windows 11?

Kể từ lần đầu tiên xuất hiện năm 1995, Start menu đã trở thành một phần không thể thiếu với hệ điều hành Windows, mặc dù có thể mỗi thời điểm thì thành phần này sẽ mỗi khác đi, nhưng Start menu từ khi ra mắt đến giờ chưa bao giờ biến mất trên Windows. Vậy từ khi mới xuất hiện cho đến bây giờ, Start menu đã phát triển như thế nào?

Windows 95

Ra mắt vào ngày 24/8/1995, Start menu ban đầu là một tính năng thay thế cho Program Manager có trên Windows 3.1, một giao diện giống thư mục đơn giản, chứa danh sách chương trình không có tổ chức rõ ràng, khó sử dụng.

Thiết kế của Start menu trên Windows 95 là một dạng pop-up phân cấp, bên trái Start menu có dòng chữ "Windows 95" để nhận diện thương hiệu.

Bên trong Start menu của Windows 95 có các mục như sau:

• Programs: Danh sách phân cấp các ứng dụng cài đặt, dễ truy cập.
• Documents: Hiển thị tệp mở gần đây (tối đa 15 mục mặc định).
• Settings: Liên kết đến Control Panel, Printers, và Taskbar Properties.
• Find: Mở ứng dụng tìm kiếm riêng, không tích hợp trong menu.
• Run: Nhập lệnh để chạy chương trình/tệp (giống hiện nay).
• Shutdown: Tắt máy với tùy chọn Restart hoặc Shut Down.

Cũng trong bản Windows 95, ra mắt cùng với Start menu chính là taskbar.

Windows 98

Thời điểm ra mắt năm 1998, giao diện của Start menu được giữ nguyên so với Windows 95, nhưng được bổ sung thêm một số tính năng như "Log off" hỗ trợ đa người dùng, cho phép đăng xuất mà không cần tắt máy, hỗ trợ khả năng cập nhật phần mềm nhanh chóng khi được liên kết với Internet Explorer qua tính năng Windows Update. Start menu của Windows 98 còn được bổ sung thêm một Favorites, một submenu chứa bookmark từ Internet Explorer.

Windows ME

Lại thêm một phiên bản Windows nữa mà Start menu không nhận được nhiều sự cải tiến, ở thời điểm năm 2000 là thời điểm được cho là cột mốc quan trọng.

Nhưng người dùng cũng không cần phải chờ lâu, vì đến Windows XP thì Microsoft chính thức thiết kế lại giao diện của Start menu, bỏ kiểu thiết kế cổ điển hiện tại để chuyển sang một ngôn ngữ thiết kế mới.

Windows XP

Ra mắt vào năm 2001, Start menu trên phiên bản Windows này được chuyển đổi bố cục từ một cột thành hai cột, với cột trái hiển thị các ứng dụng được ghim (pin) và các ứng dụng gần đây, cũng như thông tin tài khoản của người dùng (ảnh đại diện, tên…) và danh sách phân cấp tất cả các ứng dụng.

Cột bên phải sẽ là các thư mục cá nhân (My Documents, My Pictures, My Music…), các chức năng hệ thống (Control Panel, Network Connections…) và hệ thống khởi động/tắt máy tính.

Giao diện mới của Windows XP được Microsoft gọi là Luna, với màu sắc tươi sáng, các góc được bo tròn và trông chúng hiện đại hơn.

Người dùng cũng có thể ghim thêm và xoá bớt ứng dụng bên cột trái, thậm chí Microsoft cũng cho phép người dùng chuyển về giao diện cổ điển kiểu Windows 95 trong phần cài đặt và tuỳ chọn này còn được giữ đến Windows Vista mới bị lược bỏ hoàn toàn.

Windows Vista

Ra mắt năm 2007, Windows Vista được xem là bản Windows đẹp nhất từ trước đến nay với giao diện Aero, và Start menu trên Windows Vista vẫn giữ bố cục như cũ, nhưng được bổ sung thêm:

• Tìm kiếm: Ô nhập liệu ngay trong menu, tìm tệp/chương trình tức thì, không cần mở ứng dụng riêng.
• Cột trái: Ứng dụng ghim và gần đây, “All Programs” cuộn trong menu (không pop-up).
• Cột phải: Thư mục bỏ “My” (ví dụ: Documents, Computer), ảnh tài khoản chuyển sang góc trên phải.

Windows 7

Microsoft vẫn tiếp tục giữ ngôn ngữ thiết kế Aero và tinh chỉnh lại một số yếu tố trên bản cập nhật này. Ví dụ, Start menu trên Windows 7 cho phép truy cập nhanh vào các tài liệu và tác vụ gần đây, trực tiếp ngay từ Start menu luôn.

Ngoài ra, Nút Lock riêng được loại bỏ mà thay vào đó là tích hợp vào meunu Shutdown, cho phép nút này bây giờ có nhiều tính năng hơn.

Windows 8/8.1

Thời điểm ra mắt Windows 8, người dùng đã có một phen bất ngờ vì Microsoft họ thay đổi Start menu của Windows 8 khác biệt hoàn toàn so với Windows 7 trước đó.

Thay vì Start menu, Microsoft thay thế bằng Start Screen, một giao diện với các ô Live Tiles tràn ra toàn bộ màn hình. Live Tiles hiển thị các thông tin theo thời gian thực giống trên Windows Phone, có thể tuỳ chỉnh kích thước.

Từ Windows 8 thì Microsoft cũng đi theo kiểu giao diện phẳng, tối ưu cho cảm ứng ở thời điểm đó. Giao diện Metro trên Windows 8 được đánh giá là vẫn chưa hoàn toàn tối ưu cho cảm ứng.

Với Windows 8 thì Microsoft cũng bỏ luôn nút Start trên taskbar, bổ sung một thanh công cụ mới là Charms Bar, thanh này vuốt từ cạnh phải màn hình với các tuỳ chọn như Search, Settings, Share.

Sau khi Windows 8 ra đời và nhận về nhiều đánh giá tiêu cực, Microsoft lập tức tung ra bản 8.1 với nhiều cải tiến, một trong số là đem nút Start quay trở lại taskbar, nhưng Start menu cũ vẫn không quay lại mà vẫn mở Start Screen.

Có thể nói cho đến hiện tại, Windows 8/8.1 chính là thất bại lớn của Microsoft, khi họ vừa muốn thử nghiệm những cái mới nhưng chưa tối ưu thực sự tốt, những người dùng Windows lâu năm cảm thấy khó làm quen được với giao diện mới, mất đi sự quen thuộc.

Windows 10

Ra mắt vào năm 2015, Windows 10 là một sự "sửa lỗi" của Microsoft, đó cũng là một sự tổng hoà giữa mới và cũ.

Còn nhớ, công ty đã từng nói Windows 10 sẽ là bản Windows cuối cùng của Microsoft, khi ông có ý định biến Windows trở thành một dịch vụ, thay vì một sản phẩm thuần tuý phục vụ người dùng cuối.


Windows 10 đem Start menu quay trở lại nhưng ở một diện mạo mới, bao gồm hai phần:

• Cột trái: Danh sách ứng dụng A-Z, thanh bên với Profile, File Explorer, Settings, Power.
• Cột phải: Live Tiles (ghim, thay đổi kích thước, nhóm, bật/tắt thông tin động).

Microsoft vẫn giữ tuỳ chọn hiển thị toàn màn hình (Start Screen) giống như Windows 8. Công ty cũng tách hẳn phần tìm kiếm ra một giao diện riêng biệt so với Start menu, có nút riêng trên taskbar và một giao diện mới.

Windows 10 vẫn cho người dùng tuỳ chỉnh Live Tiles, ẩn/hiện thư mục trên thanh bên trái.


Giao diện Timeline chắc hẳn anh em còn nhớ, đây là một trong những tính năng mình từng rất yêu thích trên Windows 10, nó cũng là tiền đề để Microsoft phát triển Recall sau này.

Windows 11

Dĩ nhiên Windows 10 không phải phiên bản cuối cùng khi năm 2021, Microsoft chính thức giới thiệu Windows 11, một phiên bản làm lại của Windows 10X dành cho chiếc Surface Neo mà sau này đã bị huỷ.

Thay đổi lớn nhất của Start menu trên Windows 11 đó là loại bỏ hoàn toàn Live Tiles, loại bỏ hiển thị kiểu Start Screen, đưa Start menu vào giữa, thay đổi giao diện và ngôn ngữ thiết kế được thay đổi toàn bộ.

Microsoft sử dụng một ngôn ngữ thiết kế mới gọi là Fluent Design với các góc được bo tròn giống với Windows Vista hay Windows 7, dùng hiệu ứng ánh sáng và bóng đổ để tạo chiều sâu. Ngoài ra, hiệu ứng chuyển động được tối ưu, như khi mở/đóng Start Menu hoặc chuyển đổi cửa sổ, mang lại cảm giác mượt mà, tự nhiên.


Ở Windows 10, Microsoft đã áp dụng Fluent Design nhưng còn rất sơ khai, nhưng với Windows 11 thì Microsoft đã đầu tư nhiều hơn.


Về cơ bản, Start menu trên Windows 11 chia làm hai phần, theo chiều ngang là các ứng dụng được ghim và các ứng dụng được gợi ý. Ngoải việc bỏ Live Tiles, người dùng cũng phải trải nghiệm thêm một cảm giác không mấy vui vẻ đó là quảng cáo xuất hiện trên Start menu để gợi ý các ứng dụng trên Microsoft Store. Đó cũng là một trong những hạn chế của Start menu.

Start Menu đã tiến hóa qua 30 năm, từ giao diện cơ bản (Windows 95) đến hiện đại (Windows 11), phản ánh nỗ lực của Microsoft trong việc thích nghi với công nghệ và người dùng. Dù có sai lầm (Windows 8), nó vẫn là yếu tố cốt lõi của Windows mà chúng ta sẽ luôn nhắc đến nó khi sử dụng Windows.


Anh em thích phiên bản Windows nào nhất?

Tham khảo: Windows Central.