Tại sao loài người lại tin vào chiêm tinh học, bói toán, phong thuỷ hay tướng số?

Hôm nay đọc được một bài viết về việc tại sao con người lại tin vào chiêm tinh học, mình thử tìm hiểu một chút về một số lý do nên viết bài chia sẻ góc nhìn của mình cho anh em thảo luận.

Thật ra từ xa xưa, khi khoa học hiện đại còn chưa hình thành, loài người đã luôn khao khát lý giải thế giới xung quanh và tìm kiếm những dấu hiệu giúp họ hiểu hơn về chính mình cũng như vận mệnh của bản thân. Mình nghĩ thế giới thời điểm đó toàn những điều hiểm nguy, các hiện tượng là khiến tổ tiên chúng ta sợ hãi và dần hình thành nhu cầu hiểu rõ thế giới, dự đoán tương lai. Chính từ nhu cầu đó, nhiều hình thức huyền học ra đời như chiêm tinh học, tử vi, phong thủy cho đến tướng số, xem chỉ tay và coi tuổi hợp khắc. Dù mỗi phương pháp có nguồn gốc, lý thuyết và cách tiếp cận riêng biệt, tất cả đều phản ánh cùng một mong muốn và nỗi sợ sâu thẳm: làm chủ sự bất định và tìm kiếm ý nghĩa giữa cuộc sống đầy biến động.

Một số hình thức huyền học

Có rất nhiều hình thức huyền học khác nhau. Đầu tiên là Chiêm tinh học, được biết đến rộng rãi trong văn hóa phương Tây, là hình thức nghiên cứu ảnh hưởng của các thiên thể như Mặt Trời, Mặt Trăng, các hành tinh tại thời điểm con người sinh ra. Dựa trên vị trí này, người ta thiết lập biểu đồ sinh và các cung hoàng đạo để phân tích các khía cạnh tính cách, xu hướng hành vi và những trải nghiệm cá nhân. Gần giống như phương Tây, tử vi phương Đông dựa vào ngày, giờ, tháng, năm sinh để phân loại các nhóm như Ngũ Hành, Can Chi, tuổi theo 12 con giáp, v.v. và đưa ra dự đoán về số phận, tính cách.


Loài người thường dựa vào các hình thức huyền học để lý giải bản thân, dự đoán tương lai

Bên cạnh đó, có những phương pháp khác như xem chỉ tay hay tướng số thì quan sát hình dạng cơ thể, đường chỉ tay, khuôn mặt để suy luận về vận mệnh con người. Riêng phong thủy tập trung vào việc sắp đặt không gian sống sao cho hài hòa với thiên nhiên nhằm thu hút may mắn và tài lộc. Ngoài ra, việc “coi tuổi” để đánh giá sự hợp khắc giữa hai người — nhất là trong chuyện cưới hỏi hay làm ăn — vẫn được xem là một truyền thống không thể thiếu trong văn hóa Á Đông. Hay những năm gần đây, một hình thức khá phổ biến khác và có vẻ được ưa chuộng là Thần Số Học, với từng con số là tổng của những chữ số trong ngày tháng năm sinh và mang những ý nghĩa khác nhau.

Vậy tại sao loài người lại có xu hướng thích những hình thức huyền học này?

Tuy khác nhau về hình thức, điểm chung giữa những phương pháp này là khả năng mang lại một hệ thống cho phép những người sử dụng nó có cơ hội để suy ngẫm và phản chiếu bản thân mình. Hiện tại, chiêm tinh học không còn được xem đơn thuần như một công cụ dự đoán tương lai, mà đã trở thành một cách tự khám phá tính cách. Các cung hoàng đạo như Kim Ngưu, Bọ Cạp hay Song Tử không chỉ nói lên vài nét tính cách chung mà còn khơi gợi suy nghĩ về điểm mạnh – điểm yếu, cách con người phản ứng trước những thay đổi trong cuộc sống. Hay biểu đồ sinh với nhiều người sẽ giúp họ phân tích sâu sắc hơn dựa trên thời gian và địa điểm sinh, trong khi các nhóm nguyên tố cho phép con người liên hệ đến những mô hình hành vi có hệ thống hơn. Chính qua lăng kính này, nhiều người cảm thấy mình “hiểu bản thân” hơn, từ đó có thể định hướng sự phát triển cá nhân theo hướng tích cực.


Huyền học là cách một số cá nhân nhìn nhận chính mình

Một lý do lớn khiến rất nhiều người thích huyền học là cảm giác được xác nhận. Chúng cung cấp một lời giải thích hợp lý cho những cảm xúc khó hiểu hoặc những biến cố trong đời sống. Khi mọi thứ trở nên hỗn loạn, việc quy trách nhiệm cho “sao Thủy nghịch hành” có thể giúp một người cảm thấy nhẹ nhõm, bớt tự trách bản thân và giảm đi phần nào căng thẳng. Những khái niệm như “mặt trăng Cự Giải”, “Cung Mọc Ma Kết” trở thành ngôn ngữ chung để diễn đạt những tổn thương, điểm yếu hoặc thách thức cá nhân mà không cảm thấy xấu hổ hay bị phán xét. Đó là một cách để con người nói về chính mình bằng sự cảm thông thay vì khắt khe.


Hoặc xác định tính cách, tìm kiếm ý nghĩa từ các sự kiện cuộc sống

Mặt khác, con người vốn có nhu cầu bẩm sinh tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, tương lai của chính mình, hay nói cách khác là họ sợ sự bất định. Huyền học, với hệ thống biểu tượng và quy luật nội tại, giúp thỏa mãn nhu cầu đó một cách dễ hiểu. Khi phải đối mặt với điều không chắc chắn như tình yêu tan vỡ, sự nghiệp bấp bênh, bệnh tật hay mất mát, con người có thể có xu hướng tìm kiếm một “lý do” hoặc “thông điệp” nào đó giúp làm nhẹ đi nỗi đau. Những phương pháp như bói toán hay chiêm tinh học cho ta một lối giải thích có trật tự, dù không hẳn đúng, vẫn khiến chúng ta cảm thấy thế giới có quy luật và chúng ta không hoàn toàn mất kiểm soát.

Thêm vào đó, sự phổ biến và dễ tiếp cận của các hình thức huyền học hiện nay là yếu tố không thể phủ nhận. Với sự phát triển của công nghệ, các ứng dụng chiêm tinh học hay Lịch Vạn Niên giúp người dùng nhận tử vi hàng ngày chỉ bằng một cú chạm. Trên mạng xã hội, các video giải nghĩa cung hoàng đạo, nhận diện tướng mặt, hay mẹo phong thủy thu hút hàng triệu lượt xem. Trong văn hóa hiện tại, chiêm tinh không còn là chủ đề bị cho là mê tín, mà được gắn liền với chăm sóc sức khỏe tinh thần, phát triển bản thân và “self-care”. Đặc biệt với thế hệ Millennials và Gen Z, đây là một phần của hệ sinh thái tinh thần giúp họ cảm thấy kết nối và được thấu hiểu.

Liệu có cơ sở khoa học nào đứng đằng sau những hình thức huyền học này không?

Dù vậy, xét trên phương diện khoa học, các hình thức huyền học không được coi là có giá trị thực nghiệm đáng tin cậy. Thứ nhất, những hệ thống như 12 cung hoàng đạo hay ngũ hành thường sử dụng các mô tả rất rộng và mơ hồ, khiến ai cũng có thể “thấy mình trong đó”. Đây được gọi là hiệu ứng Barnum, một hiện tượng tâm lý đã được nghiên cứu kỹ lưỡng trong lĩnh vực khoa học hành vi. Nói về hiệu ứng này thì đây là một hiện tượng tâm lý khi con người dễ dàng chấp nhận những mô tả chung chung, mơ hồ về tính cách hoặc cuộc sống của mình, đơn giản là vì họ cảm thấy nó “đúng” với bản thân. Tuy nhiên trên thực tế, những mô tả này thường có thể áp dụng được cho rất nhiều người, không riêng gì một cá nhân cụ thể.



Mình thì tin rằng cuộc sống là sự lựa chọn của chính bản thân mình

Thứ hai, mặc dù chiêm tinh học, ngũ hành có thể giống như các hệ thống phân loại (categorization) nhưng chúng không phải là khoa học dữ liệu vì thiếu bằng chứng thực nghiệm và tính nghiêm ngặt khoa học. Và vì thế, các dự đoán từ tử vi hay chiêm tinh chưa từng được kiểm chứng bằng các nghiên cứu khoa học nghiêm ngặt, và phần lớn vẫn dựa trên kinh nghiệm truyền miệng, tín ngưỡng cổ xưa. Thứ ba, nhiều nhà chiêm tinh, thầy bói sử dụng kỹ năng quan sát tâm lý và ám thị để điều chỉnh lời khuyên theo phản ứng của khách hàng, khiến kết quả mang tính cá nhân hóa nhưng lại thiếu tính nhất quán và lặp lại.

Góc nhìn cá nhân

Đứng ở góc nhìn cá nhân, mình không bài xích và tôn trọng sở thích của mỗi người. Tuy nhiên, mình vẫn tin rằng những hình thức này chỉ nên dừng lại ở mức độ vui vẻ, chứ không phải là cơ sở để đưa ra các quyết định quan trọng trong cuộc sống. Mình tin rằng những lựa chọn lớn như kết hôn, sinh con, chọn đối tác nên dựa vào lý trí, cơ sở dữ liệu hoặc đã từng có giai đoạn làm việc tìm hiểu để có sự cân nhắc kỹ lưỡng thay vì chỉ dựa vào một vài thông tin từ cung hoàng đạo, tử vi, chỉ tay, v.v. để đưa ra lựa chọn như xem ngày cưới hỏi, hợp tuổi, v.v.

Ngoài ra thì, giả dụ nó có được định sẵn, mình vẫn nghĩ rằng mỗi người đều là kết quả của những sự lựa chọn mà bản thân mình đưa ra, và vì thế mình nên có trách nhiệm với những sự lựa chọn đó. Mình có đọc được một cụm từ là “Đức năng thắng số” và nghĩ rằng có số phận thì những lựa chọn của bản thân cũng sẽ là yếu tố điều hướng cái số đó, và vì thế, nếu tử tế và vui vẻ, thì mình hoàn toàn có thể viết câu chuyện của mình theo cách mà mình muốn.

Anh em nghĩ sao về vấn đề này, nếu được anh em chia sẻ góc nhìn của mình trong bình luận nhé.

Nguồn: [1][2][3][4]