Thấy gì từ tin đồn chính quyền Trump buộc TSMC hợp tác chip bán dẫn với Intel?

Cách đây không lâu, tổng thống Mỹ vừa có bài phát biểu đe doạ áp thuế nhập khẩu tới 100% lên các con chip sản xuất tại Đài Loan. Mục đích của lời đe doạ trên là để lôi kéo các công ty về Mỹ sản xuất chip chứ không "đem tiền cho ngoại bang" nữa. Thông điệp này làm xôn xao không chỉ cộng đồng công nghệ nói riêng mà với cả giới tài chính lẫn các viên chức chính phủ có liên quan. Nhiều người còn quan ngại cả ảnh hưởng địa chính trị giữa Mỹ, Đài Loan và Trung Quốc (đại lục).

Nội dung tin đồn

Mới đây nhất, xuất hiện thông tin từ giới phân tích tài chính rằng chính quyền Trump đang thúc đẩy cả Intel và TSMC cùng lập liên doanh gia công chip bán dẫn tại Mỹ. Cả 2 công ty sẽ đồng sở hữu liên doanh này nhưng vận hành chính sẽ do TSMC cầm trịch.



Chia sẻ trên Twitter/X, nhà phân tích Tristan Gerra viết: "Đang có những cuộc trao đổi từ chuỗi cung ứ Á châu rằng chính phủ Mỹ sẽ có khả năng can dự vào chuyện sau - TSMC sẽ gửi kỹ sư tới các nhà máy 2/3 nm của Intel, áp dụng những kiến thức mà công ty (Đài Loan) đang có để đảm bảo nhà máy cũng như các dự án sản xuất tiếp theo từ Intel trở thành thực tế. Các nhà máy này có thể sẽ tách ra độc lập thành 1 thực thể liên doanh được sở hữu bởi TSMC và Intel, nhưng vận hành bởi TSMC. Thực thể mới này sau đó mới nhận được trợ cấp từ CHIPS Act.

Trong khi chưa có xác thực chắc chắn nào và quá trình hoàn tất dự án này có thể rất tốn thời gian, chúng tôi cho rằng bước đi này rất có cơ sở. Nó kéo dài tiếp tầm nhìn của CEO Intel tiền nhiệm (Pat Gelsinger) về năng lực cốt lõi và sản xuất của công ty này. Nhìn về lâu dài, Intel sẽ được hưởng lợi từ nguồn trợ cấp dồi dào và sẽ tập trung vào việc thiết kế nền tảng sản phẩm. Trong khi đó một nhà máy độc lập có thể thu hút được các công ty không fab nhằm đa dạng hoá mô hình sản xuất lệ thuộc vào đại lý".

Nói cách khác theo ngôn ngữ quen thuộc, đây là một liên doanh sản xuất kèm "chuyển giao công nghệ". Chỉ là thay vì người da trắng trước nay nắm giữ công nghệ thì giờ đây da vàng "đi dạy" da trắng cách làm chip.

Thách thức về công nghệ

Tuy những thông tin trên thoạt nghe cũng "bùi tai" đúng không nào? Nhưng "nói" thường dễ hơn "làm". Và mọi sự thay đổi đều có 2 mặt. Hiện tại cả nhà máy của Intel lẫn TSMC đều dùng công nghệ EUV do ASML cung cấp, song không có nghĩa việc sản xuất chip của cả 2 là như nhau. Trong khi in litho là công đoạn trọng yếu nhất thì không có nghĩa chỉ in litho là đủ để thành hình con chip. Chúng ta cần có xử lý wafer, phủ photoresist, khắc acid, bay hơi hoá học, lắng đọng phân tử... Một chi tiết cần biết thêm khác là chỉ lớp transistor dưới cùng dùng công nghệ in litho mới nhất, còn các lớp kim loại liên kết ở trên vẫn dùng các node cũ hơn. Và mỗi hãng sẽ có tuỳ chỉnh số lớp vật liệu bán dẫn tuỳ theo ý mình.

Nói nôm na là một nhà bếp nhà hàng có thể nấu được hầu hết mọi món ăn trên đời. Song không phải đầu bếp nào cũng nấu được tất cả các món. Vô tay đầu bếp Pháp nó khác mà vô tay đầu bếp Tàu lại khác, món Thái lại không giống món Hàn cũng chả giống món Ý. Mỗi món lại có công thức hâm nấu, tẩm ướt, sơ chế, cắt thái riêng. Thậm chí ngay cùng 1 nước như Việt Nam ta, cách nấu của 3 miền cũng có khác biệt chứ đừng nói tới tô phở được nấu bên kia đại dương nó có như tô phở "truyền thống". Ai hay xem các clip so sánh ẩm thực các nước hẳn cũng hiểu được chuyện này.


Cùng 1 node bán dẫn còn đã có nhiều dị bản thì khác công ty sẽ còn lắm bất đồng

Quay lại Intel và TSMC, dù cùng là EUV, thì dây chuyền Intel 3, 4, 18A nói riêng cũng đã có khác biệt, chưa cần nói tới N5, N5P, N4P, N3, N3E, N3X. Vấn đề ở chỗ nếu wafer và photoresist, các loại hoá chất (bí mật công nghệ) mà 2 bên dùng khác nhau thì vấn đề sẽ thế nào? Liệu các kỹ sư Intel có chấp nhận "bỏ hết" những gì tự nghiên cứu được để dùng "tài liệu nội bộ" của người Đài Loan không? Nói rộng hơn nếu thứ hoá chất mà TSMC dùng không có ở Mỹ hoặc có mà chi phí quá đắt thì Intel có chấp nhận chuyển sang để dùng không? Nên nói thì dễ hơn làm là vậy.

Bên cạnh đó, cứ cho kỹ sư Intel "chấp nhận cúi đầu răm ráp" nghe "giáo huấn" của TSMC, thì không phải ngày một ngày hai là họ làm chủ được công nghệ. Một thành ngữ quen thuộc là "tập luyện để thành thục" (practice makes perfect), nhưng quá trình này rất tốn thời gian. Kể cả khi đầu bếp Âu đang học cách làm món Á thì họ cũng phải làm đi làm lại nhiều lần để ra đúng vị "nguyên bản". Sai sót là không thể tránh. Mọi sự thay đổi trong quá trình sản xuất đều có thể làm phát sinh lỗi. Đó là chưa nói có những công đoạn cần tới những thiết bị chuyên môn riêng TSMC đang có nhưng Intel không có (và ngược lại). Bản thân kỹ sư TSMC khi không tìm được thiết bị "quen tay" thì khó đảm bảo đầu ra sản phẩm "như ý" được. Nó cũng tương tự ở xứ hàn đới mà tìm những gia vị chỉ nhiệt đới mới có...

Thách thức về kinh doanh

Nói gì nói, Intel và TSMC trước mắt vẫn là đối thủ (dù Intel vẫn đang thuê hãng Đài Loan gia công vài sản phẩm). Lý do gì mà TSMC phải "cầm tay chỉ việc" cho đối thủ? Nhìn về lâu dài, người được hưởng lợi là nước Mỹ chứ không phải người Đài Loan. Một khi liên doanh này chạy ổn thì nó lại đẻ ra câu chuyện "trò phản thầy" quen thuộc. Dù TSMC vẫn sở hữu liên doanh song nhìn chung nó sẽ làm giảm đơn hàng cho các nhà máy bên kia đại dương. "Mang sản xuất về cho Mỹ" cũng đồng nghĩa với giảm sản xuất ở nơi khác. Từ quan điểm tư bản mà nói, chẳng ai lại chấp nhận điều này.

Một vấn đề khác nữa là CÁI TÔI của từng doanh nghiệp. Mặc dù Intel có đang thua kém TSMC thật, nhưng nhìn rộng trên toàn thế giới, Intel vẫn có trình độ bán dẫn chẳng kém công ty nào khác (Samsung, GlobalFoundries, UMC, SMIC...). Hàng chục năm dẫn đầu về bán dẫn nó tạo ra một thứ văn hoá doanh nghiệp. Và văn hoá tạo thành CÁI TÔI. Những tập đoàn càng lâu đời thì CÁI TÔI càng lớn. Khi CÁI TÔI quá lớn nó sẽ khiến cho người ta có tâm lý "cứng đầu", khó tiếp thu cái mới hoặc "khó dạy". Vậy nên kể cả là chính quyền Trump muốn không có nghĩa nhân viên Intel cũng muốn.


Văn hoá doanh nghiệp là một vấn đề đau đầu không phải dễ giải quyết

Ngoài ra cần bổ thêm ngoài nhà máy ở Mỹ thì Intel còn các cơ sở khác ở Ireland và Israel. Trong khi tin đồn nói về việc "chuyển giao công nghệ" ở Mỹ thì không rõ TSMC có bị yêu cầu thực hiện việc tương tự ở các nước kia hay không. Song khả năng đó khá thấp vì việc nâng cấp thiết bị sản xuất thường xảy ra kiểu cuốn chiếu chứ không đồng thời trên cả hành tinh (bản thân các công ty vẫn cần các nhà máy cũ tiếp tục làm việc để sinh lợi nhuận). Điều này dẫn tới sự chia rẽ về văn hoá sản xuất giữa nhà máy ở Mỹ và phần còn lại (nếu TSMC thực sự phải "dạy" Intel).

Phản ứng từ Đài Loan

Ngay sau khi tin đồn này xuất hiện, đã có những lời phản đối từ cư dân xứ Formosa. Nó không chỉ là vấn đề nắm giữ công nghệ mà còn là chuyện chính trị quốc gia. Hầu như ai ở đây chắc cũng hiểu mối quan hệ giữa Đài Loan và Đại lục như nào nên mình không nhắc lại. Với dân Đài Loan, TSMC gần như là quốc bảo và được xem là "Lá chắn Silicon" nhằm giữ chân Mỹ khỏi mối đe doạ bên kia eo biển. Một khi công nghệ chủ chốt đã về tay Mỹ thì "Lá chắn" hết linh nghiệm. Một loạt bài viết được đăng lên với tiêu đề kiểu:

Hãy lo ngại cho TSMC! Cả chén cơm sắp bị cướp đi mất
Mỹ đòi TSMC cứu Intel bằng hợp tác liên doanh, chuyển giao công nghệ: Đài Loan xong rồi!
Đối thủ thành đồng bọn? TSMC và Intel cùng hợp lực trở thành công ty bán dẫn Mỹ (USSMC)

TSMC được xem là "bùa bảo hộ" của Đài Loan trước Đại lục

Hầu hết các bài viết đều chỉ ra rằng mối hợp tác này chả có lợi gì cho TSMC ngoài việc làm hại cho đảo quốc. Một số còn chỉ trích việc TSMC đầu tư 65 tỷ USD xây nhà máy ở Mỹ cũng như cuộc họp tài chính Q1 mới đây được tổ chức tại Mỹ (mọi năm ở Đài Loan) là dấu hiệu cho thấy công ty này đang dần bị kéo về phía xứ cờ hoa.