TinhteLookBack: Sự cố Y2K và thế giới ứng phó với tận thế công nghệ như thế nào

Hơn 26 năm trước, tức là cuối năm 1999 khi cả thế giới đang chuẩn bị bước qua năm 2000 thì giới IT lại cực kì lo sợ Y2K - “ngày tận thế của giới công nghệ” xảy ra. Nguyên nhân bắt đầu từ việc khi ghi ngày tháng, các lập trình viên thời 1960 - 1980 bỏ đi hai số 19 ở trước, ghi là năm 90, chỉ để tiết kiệm được… 2 byte dữ liệu.

Hậu quả là tới năm 2000, các hệ thống máy tính sẽ hiểu lầm là năm 1900 hoặc năm 00, kéo theo hàng loạt sự cố dây chuyền kiểu domino ảnh hưởng tới mọi lĩnh vực như hệ thống ngân hàng, tài chính, sổ sách kế toán, y tế, giao thông vv và vv.

Thiệt hại khôn lường nếu Y2K xảy ra:

Lấy ví dụ trong lĩnh vực ngân hàng và các khoản tiền gởi tính lãi theo ngày (gởi hôm nay, ngày mai rút ra để lãnh lãi 1 ngày). Sự cố Y2K có thể khiến cho máy tính không tính lãi 1 ngày mà tính lãi thành 100 năm, biến số tiền lãi từ vô cùng nhỏ thành khổng lồ.


Với lĩnh vực sản xuất điện như nhiệt điện, điện hạt nhân hoặc máy móc y tế thì còn kinh khủng hơn. Việc bị sai ngày tháng sẽ làm sai lệch lịch bảo trì bảo dưỡng, mà nhà máy điện hạt nhân, máy móc y tế trong bệnh viện không được bảo trì đúng lúc thì không ai tưởng tượng được hậu quả như thế nào.

Chưa hết, nếu Y2K xảy ra thì giao thông vận tải đường hàng không toàn cầu sẽ hoàn toàn bị reset về 0, vì năm 1900 thì làm gì đã có máy bay.

Thậm chí, ngày 21/10/1999 Bộ tư lệnh phòng không Bắc Mỹ (NORAD) còn nhận được cảnh báo rằng nước Nga vừa mới phóng tên lửa, ban đầu họ chủ quan cho rằng đó là báo động giả do lỗi Y2K gây ra, nhưng sau này mới xác nhận rằng Nga đã thực sự phóng tên lửa ở Chechnya.

Trước đó vào năm 1995, Mỹ đã chi ngân sách 3.5 tỷ đôla để thử nghiệm các kịch bản cảnh báo phóng tên lửa vẫn hoạt động tốt sau ngày 01/01/2000 (chỉnh thời gian của máy tính lên thành năm 2000 và mô phỏng phóng tên lửa). Việc phát hiện Nga phóng tên lửa ở Chechnya đã thúc đẩy cuộc hợp tác lịch sử giữa 2 nước Mỹ và Nga, họ đã phối hợp cùng nhau thử nghiệm hệ thống cảnh báo tên lửa và các kịch bản ứng phó.

Trong bức ảnh này là 2 sĩ quan của NORAD đang diễn tập cảnh báo tên lửa, chụp ngày 9/11/1999, có sự phối hợp chia sẻ thông tin với nước Nga.

Phòng cháy trước khi phải chữa cháy

Tuy nhiên nhờ việc nhận thức ra được lỗi lầm đã mắc phải từ thập niên 1960 - 1980, giới công nghệ toàn thế giới đã nhanh chóng sửa sai, “fix lỗi” và nâng cấp hệ thống để khắc phục Y2K, không để hiệu ứng domino xảy ra. Kết quả là thiệt hại do Y2K gây ra vào năm 2000 rất nhỏ, ước tính chỉ vài triệu đôla mà thôi, chủ yếu trên các hệ thống đã quá cũ, không còn khả năng nâng cấp được nữa.

Công ty nghiên cứu thị trường Gartner ước tính rằng toàn thế giới đã chi ra hơn 300 tỷ đôla để sửa sai sự cố Y2K, trước khi nó gây ra hậu quả nghiêm trọng, riêng nước Mỹ đã chi khoảng 100 tỷ đô cho việc fix lỗi đó, 6 ngân hàng lớn nhất Canada thời đó đã chi tổng cộng 1 tỷ đô để ngăn ngừa Y2K.

Nhờ vậy, hệ thống thanh toán VISA ở Canada cho biết đã không có sự cố nào xảy ra đầu năm mới. Trong vòng 18h đầu tiên của ngày 1/1/2000, đã có 48 triệu CAD được chi tiêu mua sắm qua trung gian thanh toán VISA.

Thời đó nhiều người làm giàu nhờ bán các bộ đồ phòng ngừa Y2K xảy ra.

Tại sao ltv lại viết tắt năm 1999 là 99?

Ở thập niên 1960 thì giá máy vi tính nói chung và ổ cứng nói riêng vô cùng đắt đỏ. HDD đầu tiên của thế giới ra đời năm 1956 là IBM 305 RAMAC có dung lượng chỉ 5MB mà thôi, mãi đến năm 1980 thì ổ cứng cho PC cá nhân là Shugart ST506 mới ra đời nhưng cũng chỉ có 5MB, vì vậy tiết kiệm từng byte dữ liệu thời 60 - 70 năm trước vô cùng quan trọng, khiến cho các lập trình viên nghĩ ra cách viết tắt năm bằng 2 con số chỉ để tiết kiệm được… 2 byte dữ liệu.

Thế rồi tới khi năm 2000 gần kề, người ta mới sựt nhớ ra là máy tính sẽ bị hiểu lầm năm 2000 thành năm 00, bắt buộc mọi người phải chung tay khắc phục lỗi này, trước khi hiệu ứng domino xảy ra có thể đánh sập hệ thống máy tính toàn cầu.

Với hàng trăm tỷ đôla được chi ra để “fix lỗi” Y2K, thế giới đã nhanh chóng vượt qua năm 2000 mà không gặp sự cố đáng kể nào, ban đêm điện vẫn sáng bình thường chứ không cúp điện toàn cầu, máy tính Windows 95/98 vẫn chạy tốt, tiền trong ngân hàng không bị mất xu nào, máy chơi game Sony PlayStation vẫn chạy phà phà, hệ thống định vị toàn cầu GPS vẫn chính xác, không ai bị lạc đường vv và vv.

Mặc dù số tiền tiết kiệm được nhờ việc viết tắt năm 1999 thành 99 có thể nhỏ hơn rất nhiều số tiền 300 tỷ đôla (thậm chí lên tới 400-500 tỷ đô) đã được chi ra để fix lỗi Y2K, nhưng giới công nghệ thế giới coi đây là một khoản đầu tư xứng đáng, là phòng cháy còn hơn chữa cháy, làm chuồng trước khi mất bò, là điều chế vaccine trước khi đại dịch xảy ra.

Bởi vì nếu không chi hàng trăm tỷ fix lỗi Y2K trước khi nó xảy ra thì hệ thống máy tính toàn thế giới tê liệt, hậu quả không thể lường trước được, tiền mất thì có thể kiếm lại được chứ hệ thống giao thông, vận tải, y tế mà tê liệt thì hàng vạn người có thể mất mạng.

Tham khảo Natgeo, Ottawacitizen