Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chính quyền của ông đã đạt được một thỏa thuận với Đại học Harvard, theo đó ngôi trường danh tiếng sẽ trả khoảng 500 triệu USD để chấm dứt tranh chấp với liên bang. Tuy nhiên, Harvard chưa đưa ra bình luận hay xác nhận chính thức nào, khiến thông báo này vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng.
Phát biểu tại Nhà Trắng, Trump nói rằng Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon “đang hoàn thiện chi tiết cuối cùng” và rằng Harvard sẽ “trả khoảng 500 triệu USD đồng thời vận hành các trường dạy nghề, đào tạo kỹ năng về trí tuệ nhân tạo, động cơ và nhiều lĩnh vực khác”. Dù vậy, ông cũng thừa nhận thỏa thuận vẫn chưa được ký kết thành văn bản.
Bối cảnh căng thẳng kéo dài
Thông tin này xuất hiện sau nhiều tháng căng thẳng giữa chính quyền Trump và Harvard. Trump cáo buộc trường vi phạm luật dân quyền liên bang khi để xảy ra tình trạng phân biệt đối xử với sinh viên Do Thái và Israel. Từ đầu năm, chính quyền đã cắt nguồn tài trợ liên bang và thậm chí tìm cách ngăn Harvard tuyển sinh viên quốc tế.
Đầu tháng này, một thẩm phán liên bang ở Boston đã ra phán quyết rằng việc chính quyền cắt khoảng 2,2 tỷ USD tài trợ nghiên cứu dành cho Harvard là bất hợp pháp. Đây được coi là chiến thắng quan trọng của Harvard trong cuộc đối đầu với Nhà Trắng. Theo ước tính của ban lãnh đạo, nếu các biện pháp của Trump tiếp tục, trường có thể mất gần 1 tỷ USD mỗi năm, buộc phải sa thải nhân sự và dừng tuyển dụng.
So sánh với các trường khác
Trước Harvard, một số trường đại học khác đã chọn con đường thỏa hiệp. Columbia đồng ý trả 200 triệu USD, còn Brown University đồng ý chi 50 triệu USD để khôi phục tài trợ và kết thúc các cuộc điều tra. Việc Trump yêu cầu Harvard trả gấp đôi, thậm chí gấp nhiều lần con số ở các trường khác, cho thấy mức độ căng thẳng và tính biểu tượng của vụ việc.
Tranh cãi về tự do học thuật
Các động thái của Trump gây ra nhiều tranh cãi. Các nhóm quyền lợi lo ngại rằng việc chính quyền liên bang sử dụng tài trợ để gây sức ép sẽ xâm phạm tự do ngôn luận và tự do học thuật. Trump thì khẳng định các trường, trong đó có Harvard, đã để cho “chủ nghĩa bài Do Thái” diễn ra trong các cuộc biểu tình ủng hộ Palestine. Trong khi đó, nhiều nhóm phản đối, bao gồm cả một số tổ chức Do Thái, cho rằng chính quyền đang đánh đồng chỉ trích Israel với bài Do Thái, và chưa có điều tra tương xứng về nạn Islamophobia.
Thực tế, một báo cáo nội bộ của Harvard vào tháng Tư cũng thừa nhận cả sinh viên Do Thái và Hồi giáo đều chịu nhiều định kiến và kỳ thị trong bối cảnh chiến sự ở Gaza. Tuy nhiên, việc chính quyền áp dụng biện pháp tài chính nặng nề thay vì các thỏa thuận tuân thủ tự nguyện như truyền thống của Bộ Giáo dục đã phá vỡ thông lệ trước đây.
Vẫn còn bỏ ngỏ
Trump có thể coi đây là chiến thắng chính trị, nhưng việc Harvard chưa xác nhận khiến toàn bộ thỏa thuận vẫn trong trạng thái lửng lơ. Nếu có thật, đây sẽ là khoản dàn xếp lớn nhất mà một trường đại học Mỹ từng phải trả trong một cuộc điều tra dân quyền. Nếu không, nó chỉ phản ánh cách Trump tiếp tục gây sức ép mạnh tay với các tổ chức giáo dục lớn trong nhiệm kỳ thứ hai.
Bài viết tham khảo: https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/30/trump-harvard-settle-deal
