Máy bay do thám U-2 của Lockheed là một chiếc máy bay mang tính biểu tượng vào thời Chiến tranh Lạnh và đóng vai trò nổi bật trong cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962. U-2 cất cánh lần đầu vào năm 1955 và đi vào hoạt động năm 1956, nó được thiết kế sao cho khó bị phát hiện và là máy bay trinh sát tầm cao. Dù có tuổi đời gần 70 năm, nhưng U-2 vẫn còn hữu dụng và hiện là phi cơ tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) tầm cao có người lái duy nhất của Không quân Mỹ (USAF).
U-2 được phát triển trong điều kiện bí mật bởi bộ phận “Skunk Works" của Lockheed Martin tại Burbank, bang California. Đôi cánh của nó được thiết kế giống như tàu lượn và được tối ưu hóa cho bầu khí quyển mỏng ở độ cao trên 16.700 mét (sau này là hơn 21.300 mét). Tổng cộng 104 chiếc đã được sản xuất suốt thời Chiến tranh Lạnh, từ năm 1955 đến tháng 10/1989.
Chiếc U-2A nguyên bản.
U-2 được chế tạo với nhiều mục đích hơn là chỉ làm nhiệm vụ do thám, chúng còn được sử dụng để lập bản đồ nghiên cứu, lấy mẫu khí quyển và thậm chí thu thập dữ liệu hình ảnh về quản lý đất đai và cây trồng cho Bộ Năng lượng Mỹ.
Máy bay do thám đa năng
U-2 được phát triển trong điều kiện bí mật bởi bộ phận “Skunk Works" của Lockheed Martin tại Burbank, bang California. Đôi cánh của nó được thiết kế giống như tàu lượn và được tối ưu hóa cho bầu khí quyển mỏng ở độ cao trên 16.700 mét (sau này là hơn 21.300 mét). Tổng cộng 104 chiếc đã được sản xuất suốt thời Chiến tranh Lạnh, từ năm 1955 đến tháng 10/1989.
Chiếc U-2A nguyên bản.
U-2 được chế tạo với nhiều mục đích hơn là chỉ làm nhiệm vụ do thám, chúng còn được sử dụng để lập bản đồ nghiên cứu, lấy mẫu khí quyển và thậm chí thu thập dữ liệu hình ảnh về quản lý đất đai và cây trồng cho Bộ Năng lượng Mỹ.
Ngày nay vệ tinh và UAV đã thay thế U-2, nhưng U-2 vẫn đang thực hiện nhiệm vụ theo những cách thức mới mẻ. Chẳng hạn, nó có thể được tận dụng làm nền tảng để thử nghiệm các nền tảng chiến đấu cơ thế hệ thứ 6.
Lockheed Martin cho biết U-2 là một nền tảng vô cùng linh hoạt. Nó có thể tích hợp và thử nghiệm nhanh chóng các công nghệ mới nhờ thiết kế mô-đun, điều này cho phép cập nhật và sửa đổi nhanh chóng nhằm chứng minh các khả năng mới chỉ trong vài tuần thay vì nhiều năm.
Thiết kế
U-2 được sản xuất với trọng lượng khung máy bay tối thiểu. Hầu hết chúng đều là phiên bản một chỗ ngồi và chỉ có 5 chiếc là phiên bản huấn luyện 2 chỗ ngồi. Các biến thể U-2 đầu tiên được trang bị động cơ phản lực Pratt & Whitney J57, còn các biến thể U-2C và TR-1A sử dụng động cơ Pratt & Whitney J75 mạnh hơn.
Động cơ phản lực cánh quạt General Electric F118 là loại mới nhất của U-2, được trang bị trên các biến thể U-2S và TU-2S. F118 rất tiết kiệm nhiên liệu nên đã giảm thiểu nhu cầu tiếp dầu trên không trong các nhiệm vụ dài ngày.
Do hoạt động ở độ cao lớn nên buồng lái U-2 phải được điều áp. Phi công cũng cần mặc bộ đồ vũ trụ được điều áp, nó cung cấp oxy cho họ và bảo vệ khẩn cấp trong trường hợp mất áp suất trong cabin. Phi công uống nước và ăn thức ăn dạng lỏng trong các hộp đựng bóp được thông qua một lỗ trên mũ bảo hiểm, nhưng họ vẫn thường mất tới 5% khối lượng cơ thể trong một nhiệm vụ dài 8 giờ.
Thông tin cơ bản của U-2.
Quảng cáo
Trước khi thực hiện nhiệm vụ, phi công được cấp 1 "viên thuốc L" chứa kali xyanua lỏng. Nếu cho vào miệng và cắn, nó sẽ gây tử vong trong vòng 10–15 giây. Nhưng hầu hết họ đã chọn không đem theo thuốc này.
Để giảm nguy cơ mắc bệnh giảm áp, phi công sẽ hít thở khí oxy có nồng độ 100% trong 1 giờ trước khi cất cánh để loại bỏ nitơ khỏi máu. Vào năm 2012, các sửa đổi đã được thực hiện nhằm tăng áp suất cabin từ 0,26 atm lên 0,52 atm, tương đương áp suất ở độ cao 4.600 mét. Thiết bị thu thập nước tiểu cũng được cải tiến để không còn bị rò rỉ.
Phi công trong buồng lái của U-2.
Đôi cánh dài và hẹp mang lại cho U-2 những đặc điểm giống như tàu lượn và giúp nó nhanh chóng nâng các tải trọng nặng nề lên độ cao hàng chục cây số và giữ chúng ở đó trong thời gian dài.
U-2 mang theo nhiều loại cảm biến ở mũi, trong khoang Q-bay ngay sau buồng lái và ở hai cánh. U-2 có khả năng thu thập tín hiệu, thông tin tình báo bằng hình ảnh và cả mẫu không khí. Các cảm biến thông tin tình báo hình ảnh bao gồm máy chụp ảnh phim, cảm biến quang điện tử hoặc hình ảnh radar, những thước phim truyền thống được sẽ tráng rửa và phân tích sau khi hạ cánh.
Quảng cáo
U-2 cùng các tải trọng có thể chở theo.
Dù chỉ có 1 phi công ngồi trong máy bay, nhưng nó cần thêm một “phi công” U-2 thứ hai trên mặt đất và lái một chiếc xe để “đuổi theo" U-2 mỗi lần hạ cánh. Người này sẽ hỗ trợ phi công chính căn chỉnh độ cao và đường băng. Sự phức tạp này khiến U-2 trở thành chiếc phi cơ khó điều khiển và có lượng công việc nặng nề nhất trên thế giới.
Từ năm 1994, 1,7 tỷ USD đã được đầu tư để hiện đại hóa khung máy bay và cảm biến. Cuộc nâng cấp này cũng chuyển sang sử dụng động cơ GE F118-101 và đổi tên tất cả những chiếc U-2 của USAF thành U-2S.
Có 2 chiếc U-2 bị bắn hạ
Ngày 1/5/1960, một chiếc U-2 bị bắn hạ khi đang bay trên bầu trời Liên Xô. Hai năm sau, một tên lửa đất đối không đã bắn hạ một chiếc U-2 khác ở Cuba vào tháng 10/1962.
Gần đây, U-2 đã cung cấp thông tin tình báo trong các hoạt động ở Hàn Quốc, Balkan, Afghanistan và Iraq. U-2 cũng hoạt động trinh sát để hỗ trợ cứu trợ thiên tai do lũ lụt, động đất và cháy rừng cũng như các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn.
NASA vận hành 2 biến thể U-2 (ER-2) để làm các nhiệm vụ khoa học.
Năm 2023, U-2 là một trong những phi cơ được sử dụng để thu thập thông tin tình báo về “khinh khí cầu do thám” bay qua bầu trời Hoa Kỳ. Sau đó một chiếc F-22 Raptor đã phá hủy khinh khí cầu này.
Những chiếc U-2 đang phục vụ hiện nay trung bình có tuổi đời khoảng 40 năm và USAF hiện đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn sản xuất các bộ phận quan trọng. Tháng 8/2023, một tạp chí Hàng không đưa tin rằng USAF đã lên kế hoạch cho nghỉ hưu phi đội U-2 của mình vào năm 2026.
Theo [1], [2], [3].
