Chính thứ mà Pavel Durov cố gắng nhấn mạnh và tập trung phát triển làm lợi thế của ứng dụng nhắn tin Telegram do anh cùng người anh trai ruột tạo ra, lại đang là thứ khiến anh gặp rắc rối trước luật pháp. Cả chục năm qua, Telegram cố gắng biến thành một không gian liên lạc trung lập hoàn toàn, không bị chính quyền quốc gia nào can thiệp.
Hồi đầu năm, trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi giữa Durov và tờ Financial Times, vị tỷ phú nắm giữ 2 quốc tịch Pháp và UAE gốc Nga cho biết: "Ở nhiều thị trường, Telegram là một trong số những nền tảng tự do hiếm hoi còn sót lại, nơi mọi người đều có thể thoải mái bày tỏ quan điểm cá nhân.
Còn khi được hỏi về tình hình những đạo luật thắt chặt kiểm soát những tập đoàn công nghệ từ các nhà quản lý trên toàn thế giới, cũng như những lo ngại xoay quanh tình trạng thông tin giả mạo và gây hại cho xã hội tràn lan trên mạng internet, Durov bày tỏ quan điểm không lo lắng: “Chúng tôi tự tin là có thể thay đổi. Chúng tôi không nghĩ sẽ có những thử thách lớn trong thời gian tới.”
Nói theo cách hoa mỹ thì, những toan tính và chiến lược phát triển ứng dụng Telegram của Durov đã phản tác dụng một cách ngoạn mục khi cuối tuần vừa rồi, ngay sau khi hạ cánh từ chuyến đi công tác nước ngoài xuống sân bay ngoại ô thủ đô Paris, anh đã bị cảnh sát Pháp bắt giữ, rồi đang phải đối mặt cả chục cáo buộc tiếp tay cho những hành vi phạm pháp xảy ra tràn lan thông qua Telegram.
Hồi đầu năm, trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi giữa Durov và tờ Financial Times, vị tỷ phú nắm giữ 2 quốc tịch Pháp và UAE gốc Nga cho biết: "Ở nhiều thị trường, Telegram là một trong số những nền tảng tự do hiếm hoi còn sót lại, nơi mọi người đều có thể thoải mái bày tỏ quan điểm cá nhân.
Còn khi được hỏi về tình hình những đạo luật thắt chặt kiểm soát những tập đoàn công nghệ từ các nhà quản lý trên toàn thế giới, cũng như những lo ngại xoay quanh tình trạng thông tin giả mạo và gây hại cho xã hội tràn lan trên mạng internet, Durov bày tỏ quan điểm không lo lắng: “Chúng tôi tự tin là có thể thay đổi. Chúng tôi không nghĩ sẽ có những thử thách lớn trong thời gian tới.”
Nói theo cách hoa mỹ thì, những toan tính và chiến lược phát triển ứng dụng Telegram của Durov đã phản tác dụng một cách ngoạn mục khi cuối tuần vừa rồi, ngay sau khi hạ cánh từ chuyến đi công tác nước ngoài xuống sân bay ngoại ô thủ đô Paris, anh đã bị cảnh sát Pháp bắt giữ, rồi đang phải đối mặt cả chục cáo buộc tiếp tay cho những hành vi phạm pháp xảy ra tràn lan thông qua Telegram.
Các công tố viên Pháp cho biết động thái bắt giữ Pavel Durov là một phần của cuộc điều tra quy mô lớn bắt đầu từ hồi tháng 7, liên quan tới việc các nhà quản lý ứng dụng Telegram không kiểm soát và ngăn chặn được những hành vi phạm pháp diễn ra trên đó, bao gồm cả tình trạng lan truyền những nội dung lạm dụng tình dục trẻ em.
Các nhà điều tra được phép giữ anh tới ngày thứ 4, và ở thời điểm gửi bài viết này tới anh em, Durov đã được tạm thời chấm dứt lệnh tạm giam, cấm xuất cảnh. Còn các nhà chức trách Pháp thì đã khởi tố Durov vì những cáo buộc tiếp tay cho tội phạm thông qua ứng dụng nhắn tin do anh sáng lập. Chính xác hơn, theo văn phòng công tố, Durov bị cáo buộc tội “đồng lõa quản lý nền tảng trực tuyến cho phép thực hiện những giao dịch bất hợp pháp,” đi kèm theo đó là bản án có thể lên tới 10 năm tù giam.
Vụ bắt giữ có lẽ là hành động mạnh tay nhất để bắt Durov chịu trách nhiệm về những nội dung được chia sẻ và phát tán thông qua Telegram. Và với việc bị bắt giữ, số phận của Durov đang nằm trong tay các nhà điều tra cũng như các công tố viên Pháp, giữa thời điểm đang nổ ra những tranh cãi gay gắt xoay quanh trách nhiệm về nội dung chia sẻ trên mạng xã hội nằm trong tay ai, và đâu là điểm cân bằng giữa tự do ngôn luận và an toàn cá nhân trên môi trường mạng internet.
Đối với vài người, việc Durov bị bắt giữ chỉ là vấn đề thời gian.
Nền tảng nhắn tin mã hóa này đã có tốc độ phát triển thần tốc trong vòng hơn 10 năm qua, kể từ lúc ra mắt vào năm 2013, đến giờ đã có hơn 1 tỷ người dùng, dẫn tới việc Durov nghĩ về việc chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Tuy nhiên trong mắt các nhà nghiên cứu bảo mật và an ninh mạng luôn đưa ra những lo ngại rằng Telegram đang trở thành nơi dung dưỡng những tội phạm công nghệ cao, từ hacker, những kẻ truyền bá thông tin sai lệch định hướng dư luận, những kẻ theo thuyết âm mưu hay những cá nhân với quan điểm cực đoan, sang Telegram để tránh sự kiểm soát có phần chặt chẽ của YouTube hay Facebook.
Quảng cáo
Megan Squire, phó giám đốc mảng phân tích dữ liệu của Intelligence Project, thuộc trung tâm luật Southern Poverty Law Center: “Trên Telegram, dường như hành vi phạm pháp đang diễn ra ngang nhiên, nên cũng khá choáng váng khi nhận ra rằng có vẻ như những tên tội phạm đang lộng hành một cách tự do trên đó.”
Hiện tại, cô Squire đang theo dõi hơn 500 trong tổng số khoảng 30 nghìn nhóm truyền bá nội dung cực đoan trên Telegram. Cô cho rằng, trước đây ứng dụng nhắn tin này không bị nhà chức trách nhiều nước để ý, vì ứng dụng này có văn phòng chính thức đặt tại Dubai, và nó được cấp vốn bởi chính bản thân Durov, vốn là một tỷ phú nắm giữ khối tài sản crypto ước tính trị giá 15.5 tỷ USD. Nhưng rồi, cách vận hành “rảnh tay” không kiểm soát nội dung quá chặt chẽ đang khiến bản thân Durov phải trả giá.
Pavel Durov, sinh năm 1984, được mệnh danh là “Mark Zuckerberg của Nga”, với tập đoàn trước đó được anh thành lập, là mạng xã hội VKontakte rất phổ biến tại đất nước này. Nhưng đến năm 2014, Durov phải trốn khỏi nước Nga sau khi từ chối yêu cầu cung cấp dữ liệu một số người dùng trên MXH này.
Hồi tháng 3, trong cuộc phỏng vấn với FT, Durov khẳng định, những nội dung liên quan tới ngược đãi trẻ em và kêu gọi bạo lực cực đoan luôn là ranh giới mà Telegram ngăn chặn. Nhưng cùng lúc, Durov nói trải nghiệm sống ở Nga đã khiến anh có quan điểm bảo vệ đến cùng quyền tự do ngôn luận.
Về phần các nhà chức trách Pháp, bản thân việc Durov đang nắm giữ quốc tịch nước này cũng có thể là một phần lý do tỷ phú gốc Nga bị bắt giữ cuối tuần trước ở Paris. Nhưng các công tố viên thì cho biết, Telegram bị nghi ngờ có hành vi vi phạm pháp luật trên lãnh thổ Pháp.
Quảng cáo
Bản thân cảnh sát và công tố viên Pháp đã có kinh nghiệm điều tra những vụ án công nghệ cao, dưới sự dẫn đầu bởi một đơn vị đặc biệt có tên mã J3, thuộc văn phòng công tố Paris. Cũng chính họ là những người đã đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều tra để phá vụ án liên quan tới hệ thống nhắn tin EncroChat, được các nhóm tội phạm có tổ chức sử dụng, nhờ đó bắt giữ hàng trăm cá nhân và tịch thu hàng triệu Euro tại nhiều quốc gia thuộc liên minh châu Âu hồi năm 2020.
Một trong những cáo buộc mà các công tố viên Pháp đang lấy để khởi tố Durov ra tòa án, là việc Telegram và bản thân CEO này từ chối hợp tác với cơ quan chức năng, cung cấp thông tin và những tài liệu “cần thiết để tiến hành điều tra và ngăn chặn hành vi phạm pháp được pháp luật cho phép.”
Cùng chủ đề, năm ngoái, có thời điểm Telegram đã bị chặn ở Brazil vì từ chối cung cấp thông tin danh tính và dữ liệu liên quan tới những cá nhân và tổ chức phát xít hoạt động trên ứng dụng này.
Sam Woolley, giáo sư đại học Pittsburgh, chuyên gia về thông tin giả mạo cho biết hiện tại Telegram đang không được tin tưởng một chút nào, vì chính ứng dụng này đã được bọn khủng bố lợi dụng để lên kế hoạch thực hiện những vụ tấn công vào năm 2015 tại Paris, khiến 131 dân thường thiệt mạng và hơn 400 người khác bị thương:
“Durov đã liên tục lờ đi những yêu cầu cụ thể của các chính phủ, giữa lúc lo ngại về chủ nghĩa khủng bố đang rất căng thẳng. Những tập đoàn khác như Meta, không bao giờ họ dám không tuân lệnh một cách ngang tàng như vậy.”
Còn trong mắt nhiều người khác, bao gồm cả các chính trị gia lẫn những người nổi tiếng, trong đó có Elon Musk, Pavel Durov được coi là một trong những người dẫn đầu xu hướng bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Chính bản thân Musk cũng không thiếu những lần lên mạng xã hội đưa ra những tuyên bố gay gắt mỗi khi có thông tin các nhà quản lý muốn kiểm soát nội dung chia sẻ trên mạng xã hội. Trên MXH X của Musk, hashtag #freepavel đang khá phổ biến.
Còn nhiều giám đốc trong ngành công nghệ khác ở Silicon Valley cũng có quan điểm cho rằng động thái được họ cho là lạm dụng quyền lực của Pháp có thể ảnh hưởng tới khả năng sáng tạo của cả ngành. Số khác thì lo ngại sau Telegram, sẽ đến lượt họ bị các nhà quản lý để ý chuyện kiểm soát nội dung trên các mạng xã hội.
Cựu giám đốc về chính sách của Meta, Katie Harbath nói: “Nếu tôi là Elon Musk, tôi sẽ phải rất cẩn thận.”
Về phần Durov, trong những năm qua, anh này đã cố gắng tránh né và lờ đi mối quan hệ giữa bản thân và nước Nga, từ chối trả lời những câu hỏi liên quan tới cuộc chiến đang diễn ra ở Ukraine. Nhưng ở thái cực ngược lại, phía Nga lại có những động thái bảo vệ Durov, nói rằng vụ bắt giữ của các nhà chức trách Pháp mang động cơ chính trị, thứ mà tổng thống Pháp Emmanuel Macron phủ nhận.
Trùng hợp ở chỗ, trước khi quay về Paris, Durov đã bay sang Baku, Azerbaijan, trùng thời điểm tổng thống Nga Putin cũng đang công du tại đây. Điện Kremlin nói Durov và ông Putin không gặp nhau, còn người phát ngôn của Telegram cho biết CEO của họ không có gì phải giấu diếm.
Nhà nghiên cứu Aleksandra Urman thuộc đại học Zurich, Thụy Sỹ cho rằng: “Durov từ chối ủng hộ chính quyền tổng thống Putin, nhưng cũng cố gắng chống lại sự kiểm soát và từ chối cung cấp dữ liệu của Telegram cho bất kỳ chính phủ đất nước phương Tây nào. Anh ta đang cố đi giữa làn ranh trung lập. Nhưng có vẻ như Durov không thể không chọn phe.”
Về những cáo buộc Telegram là nơi truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy liên quan tới lạm dụng trẻ vị thành niên, các tổ chức hoạt động vì an toàn của trẻ em đã kêu gọi các chính phủ có thêm những hành động rõ ràng. Benjamin Bull, cố vấn chung của trung tâm quốc gia về lạm dụng tình dục của Mỹ đưa ra quan điểm: “Câu hỏi duy nhất bây giờ là, vì sao bộ tư pháp Mỹ vẫn chưa vào cuộc?”
Còn trên quan điểm kinh doanh, theo nhà đầu tư Sriram Krishnan của quỹ Andreessen Horowitz cho rằng, sự tập trung của cơ quan chức năng đối với việc quản lý kiểm duyệt nội dung trên các nền tảng trực tuyến sẽ là phép thử cho mọi công ty và tập đoàn, xem họ được phép chống lại yêu cầu kiểm soát, kiểm duyệt và gỡ bỏ nội dung từ các chính phủ và nhà chức trách tới mức nào: “Nếu bạn chỉ là một giám đốc hạng trung ở một công ty, và có nguy cơ bị bắt giữ ngay sau khi hạ cánh, điều đó cũng đáng sợ đấy.”
Theo FT
