Từ trước giờ những chiếc phi cơ có hình dạng kỳ lạ không phải là hiếm gặp, vài chiếc dị hình nhất có thể kể đến như chiếc AD-1 của NASA với cặp cánh xoay được như kim la bàn (1979) hay V-173 (năm 1942) tròn và dẹt như cá đuối. Chính vì sự dị thường đó mà người ta chỉ làm có 1, 2 nguyên mẫu và tất cả đều thất bại sau vài năm. Nhưng có lẽ vẫn tồn tại vài ngoại lệ mà một trong số đó là chương trình phát triển máy bay không người lái X-65 của DARPA (Cục các Dự án Phòng thủ Tiên tiến Mỹ).
X-65 có mục đích tạo ra một chiếc máy bay dì ngược lại chuẩn mực cũ là phải có bánh lái, cánh tà và cánh liệng; nhưng sẽ không phá cách đến nỗi thất bại như các chương trình cũ. Aurora Flight Sciences, một công ty con của Boeing được giao công tác phát triển X-65 vào năm 2020 và tới năm 2022, một mô hình thu nhỏ đã được thử nghiệm trong đường hầm gió. Cuộc thử nghiệm thành công khiến DARPA quyết định rót tiền để làm một chiếc đầy đủ. Cuối cùng thì Aurora đã bắt tay chế tạo một chiếc X-65 thực sự tại nhà máy của họ ở bang Tây Virginia.
X-65 đang dần thành hình
Ý tưởng thay thế các cánh phụ truyền thống như cánh tà, cánh liệng và bánh lái bằng luồng khí nén đã có từ lâu nhưng đến nay mới thành hình với X-65. UAV này có cánh được làm từ các thanh phẳng, chụm lại ở đầu và kéo dài ra hai bên nhìn tựa như viên kim cương. Còn ở đuôi là hai cánh hình chữ V. Để bù đắp cho việc thiếu cánh tà và bánh lái, dọc theo các cánh này được gắn 14 cụm vòi phun gọi là hệ thống Kiểm soát Dòng chảy Chủ động (AFC) có chức năng phun các luồng khí nén ra xung quanh. Khi tăng hay giảm luồng khí xả ra ở từng chỗ cụ thể thì máy bay có thể cơ động không khác gì có cánh tà và bánh lái. Thí dụ để máy bay nghiêng trái hay phải thì hệ thống sẽ tăng cường phun khí ở một bên cánh, còn để chúi mũi lên xuống thi nó cần tăng giảm dòng khí ở cánh đuôi.
X-65 có mục đích tạo ra một chiếc máy bay dì ngược lại chuẩn mực cũ là phải có bánh lái, cánh tà và cánh liệng; nhưng sẽ không phá cách đến nỗi thất bại như các chương trình cũ. Aurora Flight Sciences, một công ty con của Boeing được giao công tác phát triển X-65 vào năm 2020 và tới năm 2022, một mô hình thu nhỏ đã được thử nghiệm trong đường hầm gió. Cuộc thử nghiệm thành công khiến DARPA quyết định rót tiền để làm một chiếc đầy đủ. Cuối cùng thì Aurora đã bắt tay chế tạo một chiếc X-65 thực sự tại nhà máy của họ ở bang Tây Virginia.
X-65 đang dần thành hình
Ý tưởng thay thế các cánh phụ truyền thống như cánh tà, cánh liệng và bánh lái bằng luồng khí nén đã có từ lâu nhưng đến nay mới thành hình với X-65. UAV này có cánh được làm từ các thanh phẳng, chụm lại ở đầu và kéo dài ra hai bên nhìn tựa như viên kim cương. Còn ở đuôi là hai cánh hình chữ V. Để bù đắp cho việc thiếu cánh tà và bánh lái, dọc theo các cánh này được gắn 14 cụm vòi phun gọi là hệ thống Kiểm soát Dòng chảy Chủ động (AFC) có chức năng phun các luồng khí nén ra xung quanh. Khi tăng hay giảm luồng khí xả ra ở từng chỗ cụ thể thì máy bay có thể cơ động không khác gì có cánh tà và bánh lái. Thí dụ để máy bay nghiêng trái hay phải thì hệ thống sẽ tăng cường phun khí ở một bên cánh, còn để chúi mũi lên xuống thi nó cần tăng giảm dòng khí ở cánh đuôi.
Máy bay nặng 3,27 tấn, sải cánh rộng 9 mét và có thể đạt tốc độ 864 km/giờ. Ở mặt dưới có một cửa hút gió hình viên thuốc thông với động cơ phản lực qua một ống uốn cong, nối liền với một ống xả thải hình tròn sau đuôi. Máy bay có 3 bánh đáp có thể thu gọn vào các khoang riêng và bởi phần lớn sức nặng dồn ở đầu nên phía trước sẽ là bánh đáp kép. Hệ thống lái tự động sẽ điều khiển hoạt động bay, kể cả điều động các van của hệ thống vòi phun.
Bố trí rộng khắp bên trong là hệ thống ống dẫn giống như mạch máu trong cơ thể. Không khí được hút vào một cái lỗ lớn nằm ở mũi rồi theo ống dẫn lan tỏa đến mọi cánh của phi cơ. Tại đó chúng được chia thành 12 cụm vòi ở hai bên cánh và 2 cụm trên cánh đuôi, mỗi cụm lại tẻ thành những vòi nhỏ hơn trước khi thổi khí ra ngoài. Đặc biệt dọc các ống đều có nhiều van để điều tiết dòng khí. Dàn ống này hoạt động bằng một hệ thống năng lượng phụ trợ có cơ chế làm mát riêng, xả khí nóng qua một lỗ tròn nằm trên lưng.
Với chiếc X-65 đầu tiên thì Aurora vẫn trang bị cho nó cánh tà và bánh lái để phòng hờ khi hệ thống vòi phun gặp chuyện, cũng như để có thể so sánh trực tiếp coi hệ thống nào hiệu quả hơn. Nếu mọi việc ổn thoả thì mới bỏ đi sau đó. Nói chung việc không có các cánh phụ sẽ giúp máy bay nhẹ hơn, tăng tính tàng hình, tiết kiệm chi phí bảo trì và loại bỏ lực cản li ti từ các bản lề. Nhưng lại đòi hỏi phải có một hệ thống phun khí còn rối rắm hơn gấp bội, thành ra cũng khó mà biết được tương lai X-65 sẽ đi về đâu.
Nếu được chứng minh là khả thi thì công nghệ này có thể được áp dụng cho nhiều loại máy bay từ chiến đấu cơ, máy bay vận tải cho đến UAV dân sự. Hiện nó đang chậm tiến độ, mới đầu X-65 dự kiến có chuyến bay đầu tiên giữa năm nay nhưng vì bây giờ mới sản xuất nên phải cuối năm 2027 nó mới có thể cất cánh.
Theo NewAtlas, IE, DefenseNews.
