Số vụ gấu tấn công người ở Nhật Bản tăng cao, một phần vì luật thì khó, các thợ săn thì già

Thợ săn ẩn nấp sau những tán cây trong rừng từng là hình ảnh quen thuộc ở Nhật Bản, nhưng giờ đây thế hệ thợ săn cũ đang già yếu, lớp trẻ thì ít mặn mà với công việc này. Không có thợ săn đánh bắt gấu, giờ đây số vụ gấu tiếp cận và tấn công người ở các khu dân cư ngày càng tăng cao.

Một công việc rùng rợn

Phát súng vang lên, 1 con gấu nâu nhốt trong lồng gục xuống, các viên chức địa phương và thợ săn vây quanh quan sát nó. Thợ săn nhắm bắn trực tiếp vô đầu con gấu ở cự ly gần, thông thường chỉ cần 1 phát súng là đủ giết chết con gấu.


Con gấu này từng lảng vảng quanh một ngôi nhà ở gần đây và ăn sạch cánh đồng bắp của người dân trồng. Chính quyền địa phương và các thợ săn quyết định bẫy nó, họ đặt xác hươu để dụ nó sập bẫy.

Ông Haruo Ikegami, 75t, hội trưởng hội thợ săn của địa phương, nói với Reuters: "Mỗi lần 1 con gấu bị bắt là tôi lại thấy nản lòng".

Bộ Môi trường Nhật Bản cho biết trong 12 tháng từ 4/23 - 3/24, đã có 219 người bị gấu tấn công, trong đó có 6 người tử vong. Hơn 9000 con gấu đen và gấu nâu đã bị bắt và tiêu hủy.

Bộ Môi trường ước tính rằng số lượng gấu nâu Hokkaido trong 3 thập kỉ qua, tính tới 2020, đã tăng gấp đôi lên 11.700 con. Trong khi đó Yomiuri Shimbun ước lượng số gấu đen sinh sống trên đảo Honshu đã tăng gấp 3 lần lên 44.000 con, so với năm 2012.

Tổ chức Nghiên cứu và Quản lý Rừng Nhật Bản cho rằng việc hạn chế hoạt động săn bắn và thúc đẩy công tác bảo vệ môi trường rừng đã làm tăng số lượng gấu trong tự nhiên. Giờ đây gấu đang mạo hiểm mò tới gần hơn các vùng nông thôn có người ở và các vùng đất nông nghiệp bỏ trống.

Nhật Bản đang ở giai đoạn dân số già, số lượng thợ săn giảm sút vì tuổi cao sức yếu đã không còn đủ để bảo vệ các khu dân cư trước sự xâm nhập của loài gấu. Tháng 10/24, phóng viên Reuters tới thăm các thành phố và thị trấn ở Hokkaido như Sunagawa, Naie, Iwamizawa và Takikawa, người dân địa phương tự hỏi rằng nếu mai này không còn thợ săn nữa, họ không biết điều gì sẽ xảy ra khi gấu tìm tới.


Một căn nhà bỏ hoang ở Takikawa, Hokkaido, bên ngoài có gắn bảng cảnh báo có gấu lãng vãng

Ông Toru Yoshino, 66t, một nông dân điều hành trang trại gà ở Sunagawa, kể lại với Reuters rằng ông vẫn còn sợ hãi khi nhớ lại cảnh 1 con gấu lạc vô chuồng gà của mình. Sau khi cân nhắc, chính quyền địa phương đã cầu cứu Sunagawa Ryoyukai, là Hiệp hội thợ săn của địa phương, để giúp bắn hạ con gấu. Chính quyền đã rất vất vả để xử lý vì con gấu thâm nhập rất gần nhà dân và họ cũng lúng túng tìm cách xử lý sau khi bẫy được nó.

Họ bẫy gấu như thế nào?

Cách phổ biến nhất để bắt gấu là đặt bẫy để dụ nó, sử dụng mồi như xác hươu, cá hồi hoặc mật ong.

Khi gấu chui vô bẫy, cảm biến sẽ sập cửa lại. Chính quyền sẽ quyết định xử lý con gấu như thế nào, nếu hạ sát nó, họ sẽ nhờ thợ săn địa phương tới bắn hạ con vật.

Trong lúc chờ “án tử”, con gấu được cho ăn và chăm sóc, chờ ngày “lên dĩa”. Thợ săn nhắm bắn trực tiếp vô đầu con gấu ở cự ly gần, thông thường chỉ cần 1 phát súng là đủ giết chết con gấu.

Thợ săn Haruo Ikegami nói rằng mặc dù có những thợ săn thích việc săn bắn gấu, nhưng không phải ai cũng vui mừng với việc hạ sát gấu giùm cho địa phương. “Tôi không muốn mọi người nghĩ rằng săn gấu là một thú vui. Việc chúng tôi làm cũng rất khó khăn. Không dễ dàng gì để bắn hạ 1 con gấu.”

Người thợ săn bắn hạ con gấu cho Sunagawa sẽ nhận được tiền công là 8000 yên ~ 50 đôla, không đáng bao nhiêu, chỉ đủ tiền xăng xe đi lại.

Bản thân ông Ikegami cũng gặp rắc rối pháp lý với công việc săn bắn của mình, cây súng của ông đã bị chính quyền Hokkaido tịch thu hồi năm 2019 khi ông đang săn 1 con gấu bén mảng tới gần nhà mình. Ông đang đâm đơn kiện lên tòa án để đòi lại vũ khí, nhưng vẫn chưa có kết quả.

Để đối phó với tình trạng gấu tiếp cận khu dân cư và tấn công người, chính phủ Nhật Bản đang dự định sẽ nới lỏng quy định sử dụng súng săn, nhằm tạo điều kiện dễ dàng hơn cho các thợ săn xử lý gấu tới gần khi thành thị.

Bộ Môi trường Nhật Bản thì nói rằng họ đang tài trợ cho các địa phương chương trình diễn tập ứng phó với gấu. Cục Động vật hoang dã Hokkaido thì tuyển dụng thợ săn và khuyến khích, đào tạo mọi người về các xử lý gấu nâu.

Trả lời email của Reuters, tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế WWF cho rằng Nhật Bản cần tạo vùng đệm giữa con người và gấu, đồng thời xây dựng chương trình bảo tồn gấu quốc gia, nhằm giảm xung đột giữa 2 bên khi tiếp cận nhau.

Dân số già

Trong quá khứ, nghề săn gấu ở Nhật Bản từng hái ra tiền hồi thập niên 80. Da và mật gấu có giá bán rất cao, nhưng khi nhận thức cộng đồng tăng cao và sự tuyên truyền của chính quyền, dần dần các món hàng từ gấu không còn được ưa chuộng nữa.


Năm tài chính 2020, Nhật Bản đã cấp 218.500 giấy phép thợ săn, chỉ bằng 40% so với 517.800 giấy phép được cấp năm 1975. Hồi năm 1975, 98% số giấy phép là để săn bắn, 2% còn lại là để bẫy thú. Năm 2020, chỉ cò 42% số giấy phép là được sử dụng súng, 58% còn lại là đặt bẫy. Đã vậy, số liệu còn cho thấy 60% người được cấp giấy phép thợ săn năm 2020 đã ngoài 60 tuổi, độ tuổi mà người ta sắp về hưu.

Các thợ săn nói rằng việc săn bắn rất tốn kém, mất thời gian và mệt mỏi. Họ phải kiểm tra bẫy mỗi ngày khi có gấu ở gần khu vực. Ngoài ra họ phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt về vũ khí của Nhật Bản.

Yoshikazu Sato, giáo sư Nông nghiệp của ĐH Rakuno Gakuen, cho biết hiện nay gấu mẹ nuôi con gần hơn với khu vực có người ở, làm cho gấu con không còn sợ con người như trước đây. Ngoài ra sự biến đổi khí hậu đã làm cho nguồn thức ăn chính của gấu giảm sút, thôi thúc chúng xâm nhập mùa màng của nông dân.

Ông Katsuo Harada, 84t, một thợ săn từng bị gấu cắn nát mặt cách đây 20 năm, cú tấn công của con gấu làm ông mất 1 bên mắt trái. Ông đã chiến đấu với con gấu và sống sót, những thợ săn đồng đội đã gọi cấp cứu cho ông, ca mổ của các bác sĩ kéo dài 16 tiếng mới cứu được ông Katsuo.

Ông Katsuo Harada cầm sọ của con gấu từng cắn mặt mình 20 năm trước, kể lại câu chuyện cho pv Reuters nghe

Katsuo nói rằng Nhật Bản cần phải tạo ra một hệ thống mà thợ săn được trả lương đàng hoàng, đủ nuôi sống gia đình. Nếu không được trả lương xứng đáng, chúng ta không thể đào tạo ra những thế hệ thợ săn tiếp theo cho đời sau.

Hiện nay ông Katsuo là thành viên của Farming Support Hokkaido, một tổ chức phi lợi nhuận được lập ra để giúp đỡ cộng đồng địa phương đối phó với động vật hoang dã. “Nếu chúng tôi không làm việc này, có thể sẽ có thương vong xảy ra”.

Bộ Môi trường Nhật Bản cảnh báo cuối năm là thời điểm số vụ gấu tấn công tăng cao vì chúng đi lùng sục thức ăn, nhằm tích trữ mỡ để ngủ đông. Năm 2023, số vụ gấu tấn công nhiều nhất xảy ra vào tháng 10.

Sử dụng robot Quái vật Sói

Một số công ty đã sử dụng robot hình con sói và ứng dụng công nghệ để giám sát gấu. Tương tự cách dùng bù nhìn để đuổi chim, công ty Wolf Kam ở Sapporo bán ra 1 dòng robot tên là “Monster Wolf” - Quái vật Sói. Con robot có thể di chuyển, có gắn loa phát ra tiếng gầm gừ và có cảm biến nhận biết có gấu tới gần.

Ông Yuji Ohta, phó chủ tịch của Wolf Kam nói rằng con robot chạy bằng NLMT có giá 400,000 yên (2,550 đôla) có thành công nhất định trong việc xua đuổi gấu. Mặc dù vậy, cảm biến của nó cũng có khi bị kích hoạt bởi các loài động vật khác.

Một thợ săn khác ở Naie, ông Yamagishi, cho biết thợ săn phải có nhiều năm học hỏi mới biết được cách phân biệt dấu chân và phân gấu, để có thể đặt bẫy được chúng. Ông cho rằng thợ săn con người vẫn là một phần quan trọng để giải quyết vấn đề về gấu.

“Mất từ 3 - 5 năm để đào tạo ra một thế hệ thợ săn mới. Tới lúc đó thì tụi tui nghỉ hưu hết rồi”. Ông ta nói.

Theo Reuters